Λίλα Κονομάρα | Βίος και Πολιτεία #79

"...Ο Θεός τον έστειλε αυτό τον άνθρωπο, να μου το θυμηθείτε". "Ο Θεός ή ο διάολος;" είπε σιγανά ο μπαμπάς σκύβοντας το κεφάλι. 1911, Μακεδονία. Το σώμα ενός αναίσθητου άντρα εντοπίζεται στα περίχωρα μιας πόλης. Εκείνος, όταν συνέρχεται, ισχυρίζεται ότι δεν θυμάται τίποτα. Ποιος είναι, άραγε, αυτός ο άνθρωπος, η παρουσία του οποίου θα αποδειχτεί καταλυτική τόσο για την πορεία της πόλης όσο και για τη ζωή των κατοίκων; Πρόσφυγας, τυχοδιώκτης, δολοφόνος; Εμπνευσμένος δημιουργός, ενσάρκωση των ονείρων του καθενός ή ένας πολύ βολικός αποδιοπομπαίος τράγος; Στο πολυφωνικό αυτό μυθιστόρημα, όπου οι προσωπικές αφηγήσεις διαπλέκονται με τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα του περασμένου αιώνα αλλά και με στοιχεία της λαϊκής παράδοσης και αρχέγονους μύθους, στις φωνές των ηρώων έρχονται να προστεθούν και άλλες. Η ελιά, το ποτάμι, ο λαφιάτης, τα πουλιά, ζωντανοί μα και αγαπημένοι νεκροί, νομάδες, πλανόδιοι και μετανάστες, ο καθένας με τον τρόπο του αφηγείται το δικό του κομμάτι της ιστορίας περιδιαβάζοντας στις εποχές και ανασυνθέτοντας το άρωμα της καθεμιάς, σε μια περιοχή που υπήρξε ανέκαθεν σταυροδρόμι εθνικοτήτων, θρησκειών και γλωσσών. Ένας στοχασμός πάνω στην πορεία της ανθρώπινης μοίρας, όπου φύση και πολιτισμός συνυφαίνονται με το τυχαίο, τον έρωτα, τη μοναξιά αλλά και τον καθαρτήριο ρόλο του γέλιου. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) «Η Λίλα Κονομάρα επιχειρεί μια υψηλή λογοτεχνική πτήση, αναλαμβάνοντας συνειδητά τους κινδύνους που ενέχουν τα μεγάλα ύψη. Ο ?Μπόγος? είναι το πληρέστερο και ωριμότερο έργο της, μια χειρονομία προς αναγνώστες απαιτητικούς, διαθέσιμους να ανταποκριθούν στο κάλεσμα του μυθιστορήματος» (Κ.Β. Κατσουλάρης, bookpress.gr, 26/09/2022)

Το τηλέφωνο χτυπάει μέσα στη νύχτα. Ο Νίκος μαθαίνει ότι ο αδελφός του Λευτέρης βρίσκεται σε κώμα στο νοσοκομείο ύστερα από μια πυρκαγιά που ξέσπασε στο διαμέρισμά του καίγοντας και ένα μέρος της πολυκατοικίας. Η αστυνομία ξεκινάει τις έρευνες. Πρόκειται για ατύχημα ή εμπρησμό; Στις εννέα μέρες που θα ακολουθήσουν, χρονικές παλινδρομήσεις, θραύσματα διαλόγων, τρυφερές αλλά και τραυματικές αναμνήσεις ξετυλίγουν την οικογενειακή ιστορία, τα δύσκολα περάσματα στην ενηλικίωση, τις ερωτικές αναζητήσεις, μα πάνω απ’ όλα τα αρχέγονα και αντιφατικά συναισθήματα που χαρακτηρίζουν την αδελφική σχέση: αθωότητα και θαυμαστή σύμπνοια από τη μια, αντιζηλία, μίσος και ενοχές από την άλλη, μικρές ή μεγάλες προδοσίες. Θύματα και θύτες, αίτια και προθέσεις παραμένουν ένα αίνιγμα, καθώς η εμφάνιση της τρέλας καθιστά τη σχέση αυτή ακόμα πιο περίπλοκη. Ο λόγος γίνεται ρευστός και αμφίσημος στην προσπάθειά του να προσδώσει νόημα στη μεγάλη ανθρώπινη περιπέτεια. (Από τον εκδότη)

«Για πρώτη φορά, ύστερα από τόσους μήνες όπου ήμουν βουτηγμένος στην απελπισία, σκέφτηκα πως ίσως όλα αυτά να 'γιναν τελικά για να πραγματοποιήσω το παλιό μου όνειρο. Σαν να μου δινόταν μια δεύτερη ευκαιρία να ξεκινήσω και πάλι τη ζωή μου! Λες και όλα όσα είχαν συμβεί μέχρι τότε να ήταν ένα τεράστιο λάθος που επιτέλους είχε διορθωθεί! Και όσο το σκέφτομαι από τότε, τόσο πιο πολύ το πιστεύω... Για όλους μας, φίλε μου, υπάρχει κάποτε μια δεύτερη ευκαιρία. Αρκεί να μην την αφήσεις να περάσει χωρίς να τη δεις...» Στη νουβέλα "Πεσσών διάταξις", ο κύριος Μόργκαν, διαβάζοντας μια αρχαία κινέζικη πραγματεία για το σκάκι, βλέπει το παρελθόν του να ξεπηδάει μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, φέρνοντάς τον αντιμέτωπο με όλες τις αθέατες πλευρές, τα μυστικά και τα αινίγματα της ζωής του. Στη δεύτερη νουβέλα, δύο ναυαγοί περισυλλέγονται από ένα πλοίο που διαπλέει τον Ινδικό ωκεανό με προορισμό το Μακάο. Γρήγορα όμως θα διαπιστώσουν πως το ταξίδι αυτό είναι πολύ διαφορετικό από εκείνο που φαντάζονταν. Με φόντο τα αφηγηματικά μοτίβα της φανταστικής λογοτεχνίας και των ιστοριών μυστηρίου, παρελθόν και παρόν αναδύονται και καταδύονται σ' ένα αέναο ταξίδι θέτοντας τους ήρωες μπροστά σε κρίσιμα διλήμματα: Τι είναι άραγε πιο σημαντικό; Η αλήθεια ή η ευτυχία; Η μνήμη ή η λήθη; (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) Βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα του περιοδικού ΔΙΑΒΑΖΩ, 2003

Διαβάζοντας μια αρχαία κινέζικη πραγματεία για το σκάκι, ο κύριος Μόργκαν βλέπει το παρελθόν του να ξεπηδάει μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, φέρνοντάς τον αντιμέτωπο με όλες τις αθέατες πλευρές, τα μυστικά και τα αινίγματα της ζωής του. Στη δεύτερη νουβέλα, δυο ναυαγοί περισυλλέγονται από ένα πλοίο που διαπλέει τον Ινδικό ωκεανό με προορισμό το Μακάο. Γρήγορα όμως θα διαπιστώσουν πως το ταξίδι αυτό είναι πολύ διαφορετικό από εκείνο που φαντάζονταν. Με φόντο τα αφηγηματικά μοτίβα της φανταστικής λογοτεχνίας και των ιστοριών μυστηρίου, οι ήρωες της Λίλας Κονομάρα κινούνται μέσα στα περιγράμματα που σταδιακά γίνονται όλο και πιο ρευστά, ανατρέποντας τις βεβαιότητές τους. Παρελθόν και παρόν αναδύονται και καταδύονται σ' ένα αέναο ταξίδι θέτοντας τους ήρωες μπροστά σε κρίσιμα διλήμματα: Τι είναι άραγε πιο σημαντικό; Η αλήθεια ή η ευτυχία; Η μνήμη ή η λήθη; (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

Επιβάτες στο ίδιο καράβι, ο Θουκυδίδης, ο Μακρυγιάννης, ο Οιδίποδας, ο Ορφέας και ο Καραγκιόζης, μακρονησιώτες, μετανάστες, εραστές, περιηγητές, ιερείς και ποιητές, ήρωες τρανοί και ανώνυμοι άνθρωποι διατρέχουν τους αιώνες. Ακολουθώντας τον μίτο που συνδέει καθετί σύγχρονο με το αλλοτινό και το παντοτινό, καθετί προσωπικό με το συμβολικό και το συλλογικό, τα δώδεκα διηγήματα της συλλογής αποτελούν έναν στοχασμό πάνω σε ζητήματα που διαποτίζουν την Ιστορία, διακλαδίζονται σε μονοπάτια του ονείρου και του φανταστικού και περνούν στους αντίποδες του μύθου, για να αφηγηθούν την ανθρώπινη περιπέτεια με την ακρίβεια μα και την αβεβαιότητα του γεωμέτρη. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Ο συγγραφέας Ανδρέας Παράσχος εξαφανίζεται. Έναν χρόνο μετά, ένας φίλος του ακαδημαϊκός αρχίζει να γράφει τη βιογραφία του. Μέσα από μαρτυρίες συγγενών και φίλων, αλλά και από μια σειρά επιστολών που είχε ανταλλάξει ο Παράσχος με την ομότεχνή του Έλλη Στεργίου, ανασυντίθεται σταδιακά η πορεία του προικισμένου πεζογράφου που αναμετριέται με τη ζωή όπως αναμετριέται με τις λέξεις, τα κείμενα, τις ιδέες. Ένα μυστήριο μοιάζει ωστόσο να καλύπτει τις έρευνες του βιογράφου. Ο αναγνώστης περιπλανιέται στην Ξάνθη των πλούσιων καπνεμπόρων, των πομάκικων χωριών και των θρησκευτικών και κοινωνικών αντιθέσεων, στη Σαμοθράκη, στο Παρίσι και στο Βερολίνο, αλλά κυρίως στις εσωτερικές διαδρομές του Ανδρέα Παράσχου. Είναι όμως δυνατό να ανασυσταθεί μια ζωή μέσα από σπαράγματα και αφηγήσεις τρίτων; Ποια είναι τα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη μυθοπλασία; Μπορεί η γλώσσα σήμερα να σημάνει τον κόσμο; (Από την παρουσίαση της έκδοσης) ... Το βαθύτερο ερώτημα του μυθιστορήματος συναντά ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της λογοτεχνίας: Κατά πόσον μπορεί η γλώσσα να συνθέσει μια πειστική αναπαράσταση του βίου ενός ανθρώπου, και κατ' επέκταση του κόσμου. Κι ακόμη μακρύτερα: Κατά πόσον κάθε αναπαράσταση δεν είναι απλώς μια κατασκευή εκείνου που την επινοεί, με την πραγματική πραγματικότητα να χάνεται κάπου στο βάθος, σε ένα απροσπέλαστο για την ανθρώπινη συνείδηση πεδίο. Ένα ενδιαφέρον και σημεία σημεία συναρπαστικό βιβλίο, που όμως "σκοντάφτει" συχνά στις ενδολογοτεχνικές αναζητήσεις του. (Από κείμενο του Κώστα Κατσουλάρη στην BookPress.gr, 24/1/2010)

Τέσσερις εποχές διαδέχονται η μία την άλλη, συμπυκνώνοντας το άρωμα μιας ολόκληρης ζωής: ένα τεράστιο πιάνο που δεν παίζει ποτέ και εκατόν είκοσι οκτώ ζευγάρια παπούτσια κρυμμένα μέσα σ’ ένα δωμάτιο. Μπροστά στο παράθυρο, βαθυκόκκινες ντάλιες μεγαλώνουν μέρα με τη μέρα, αφύσικα θα’ λεγε κανείς. Τρεις φωνές ξεδιπλώνουν την ιστορία τους: μια γυναίκα, ένας άντρας, ένας αφηγητής, ή μήπως ο ίδιος ο άντρας που ξαναγράφει τα γεγονότα; Παρελθόν και παρόν αναδύονται μέσα από παράλληλους μονολόγους και σιωπές. Παύσεις. Διαχωριστικές παύλες. Ζωές που σκάλωσαν πάνω σε μια λεπτομέρεια. Και μυστικά. Πολλά, ανομολόγητα. Άξαφνα, εμφανίζονται δύο απρόσκλητοι επισκέπτες. Ο κόσμος μετατοπίζεται. Οι σιωπές καταρρέουν. Αρχίζει η υπέρβαση. Δέσμιοι ενός χρόνου αβέβαιου, κυκλικού και ανέκκλητου, οι ήρωες μοιάζουν να αναζητούν διαρκώς τη φωνή τους, την ίδια τους την ύπαρξη σαν ανθρώπινες φιγούρες, αλλά και σαν πρόσωπα ενός κειμένου που επαναδιαπραγματεύεται τη μορφή της σύγχρονης μυθιστορίας. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

«Υπάρχει κάποιος θησαυρός/ Μεγάλος και ξεχωριστός / Όποιος δε θέλει να τον χάσει/ τρεις δοκιμασίες πρέπει να περάσει. . .». Με αυτά τα λόγια ξεκινάει για το Νίκο ένα συναρπαστικό ταξίδι γεμάτο περιπέτειες. Μέσα από αυτές τις τρεις δοκιμασίες, έρχεται αντιμέτωπος με άγνωστα γι’ αυτόν πράγματα που του δημιουργούν δεκάδες ερωτήματα: Είναι πράγματι ο Φόβος ένας κίτρινος μικροσκοπικός δράκος; Γιατί ο Ροδέλιος Κρομμύδας ολοένα τσακώνεται με τον Μπάμπη Σκορδάκο; Τι γίνεται κάθε φορά που η Βιολέτα αρχίζει να παίζει βιολί; Γιατί το δωμάτιο με τις επιθυμίες δεν έχει τέλος; Πότε οι νεράιδες μας φέρνουν πίσω τα όνειρά μας; Τι δουλειά έχει ένας μπούφος, ένας κοκκινολαίμης και ένας τσαλαπετεινός σ’ έναν αγώνα μπάσκετ; [. . .] (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)