Γιώργος Ρακκάς | Βίος και Πολιτεία #87

Ένα δημοφιλές σύνθημα από τον παρισινό Μάη του ’68 έλεγε χαρακτηριστικά «κάτω απ’ το λιθόστρωτο, η παραλία»· έξι δεκαετίες μετά συνοψίζει παραστατικά την τουριστική εμπειρία των μεγάλων ευρωπαϊκών μητροπόλεων. Ένας ανέμελος καπιταλισμός-πανδέκτης «αυθεντικών» εμπειριών, με όχημα τις βραχυχρόνιες μισθώσεις και την εναλλακτική διασκέδαση, μεταμορφώνει τις άλλοτε υποβαθμισμένες γειτονιές. Ωστόσο το τίμημα των «πόλεων που ποτέ δεν κοιμούνται» είναι υψηλό: τα λαϊκά και μεσαία στρώματα τις εγκαταλείπουν, το κόστος στέγης και διαβίωσης κορυφώνεται, οι υποδομές λυγίζουν από τον συνωστισμό, ενώ η οικονομία εθίζεται στο εύκολο κέρδος μένοντας πίσω στους αναγκαίους τεχνολογικούς και παραγωγικούς μετασχηματισμούς. Τελικά, η τουριστική πόλη είναι όντως «ζωντανή πόλη» ή μήπως την παριστάνει υποκρύπτοντας μια βαθιά υπαρξιακή κρίση; (Από τον εκδότη)

Τα ζητήματα που πραγματεύεται το ανά χείρας βιβλίο εκκινούν από τη ίδια διαπίστωση: Ότι η «αλληλεγγύη» έχει μεταβληθεί σε ιδεολογικό όπλο για να δικαιολογήσει την εγκαθίδρυση ενός αυτοκρατορικού, και αντιδημοκρατικού καθεστώτος. Ως προνομιακό όπλο χρησιμοποιείται και η ανεξέλεγκτη μετανάστευση, ενώ τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και η Ελλάδα συνολικά έχουν μεταβληθεί στο κατ' εξοχήν πειραματόζωο αυτού του εγχειρήματος. Οι δυνάμεις που επιδιώκουν κάτι τέτοιο μπορούν να ανήκουν τόσο στον συστημικό όσο και στον αντι-συστημικό χώρο: Ο «δικαιωματισμός» φέρνει στην ίδια πλευρά τους ιθύνοντες του κερδοσκοπικού καπιταλισμού και τον σκληρό νεοφιλελευθερισμό με την ανθρωπιστική οικονομία των ΜΚΟ και πτέρυγες της Αριστεράς και των κοινωνικών κινημάτων, που έχουν ενσωματωθεί στην «κανονικότητα» της υπερ-παγκοσμιοποίησης. Με αυτόν τον τρόπο, ιδεολογικά ετερόκλητοι χώροι συνθέτουν έναν «θαυμαστό καινούργιο κόσμο» μηδενισμού του έθνους, αλλά και κάθε συλλογικής ταυτότητας, προωθώντας έναν ατομικοποιημένο, δήθεν πολυπολιτισμικό κόσμο. Εμβληματική φιγούρα αυτού του εγχειρήματος είναι ο Τζωρτζ Σόρος. Ο «κερδοσκόπος-φιλάνθρωπος» με το τεράστιο δίκτυο ΜΚΟ αποτελεί επί της ουσίας, μια ιδιότυπη, παγκόσμια και ιδιωτική μορφή διακυβέρνησης· τα τελευταία χρόνια δε επεμβαίνει όλο και πιο έντονα στην Ελλάδα, επιδιώκοντας να χειραγωγήσει τις ιδεολογικές και πολιτικές εξελίξεις.(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Η τομή που συντελείται κατά την ύστερη μεταπολίτευση έχει να κάνει με την ολοκλήρωση της παρασιτοποίησης της χώρας μέσα από την ενσωμάτωση (και) των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων. Η (πλασματική) ευημερία του εκσυγχρονισμού, που συντελέστηκε με δανεικά, και πάνω στην φθηνή εργασία των ξένων εργατών υπήρξε το επιστέγασμα αυτού του κύκλου αλλοτρίωσης. Σήμερα αυτός ο κύκλος κλείνει με πάταγο και με λυγμούς. Αφού αλλοτριώθηκαν, και λησμόνησαν έστω και προσωρινά, την μεγάλη αντιστασιακή τους κληρονομιά τα λαϊκά στρώματα, σπρώχνονται τώρα προς τον Καιάδα. Ήδη, η φυσιογνωμία αυτής της κοινωνίας έχει αλλάξει. Για πρώτη φορά μετά την κατοχή, ο οικονομικά μη ενεργός πληθυσμός είναι περισσότερος από τους εργαζόμενους, πράγμα που σημαίνει ριζικές ανατροπές στην ταξική διάρθρωση της ελληνικής κοινωνίας. Και βέβαια, η ραγδαία αύξηση της εγκληματικότητας δεν αποτελεί μόνο "σύμπτωμα" της φτώχειας, όπως θέλει μια ρηχή κοινωνιολογία των επιφυλλίδων, αλλά αποτελεί στοιχείο που ήρθε για να μείνει, δεικνύοντας την ροπή της κοινωνίας προς την "λατινοαμερικανοποίηση", αν όχι την "λιβανοποίησή" της. Αυτή η σκοτεινή προοπτική, απειλεί να γίνει αδήριτη πραγματικότητα και να μεταβάλει την Ελλάδα σε μια αποικία χρέους: Όπου, θα κυβερνάται από ένα άτυπο γερμανό-τουρκικό condominium στα πρότυπα του νεότευκτου... Κοσόβου, ο εθνικός πλούτος θα λεηλατείται εν μέσω ενός σκηνικού επίτασης των κοινωνικών ανισοτήτων και έξαρσης ενός γενικευμένου πολέμου όλων εναντίον όλων, την ίδια στιγμή που θα επιτείνεται η φυγή των νέων γενεών, η δημογραφική κρίση και το μεταναστευτικό αδιέξοδο. Αυτή είναι η εφιαλτική εκδοχή του 21ου αιώνα, την οποία μας προετοιμάζουν οι δυνάμεις της μεταμοντέρνας κατοχής και οι συνεργαζόμενες ελληνικές άρχουσες τάξεις: Είναι ένας νέος, μεταμοντέρνος πόλεμος εναντίον του ελληνικού λαού, και οι αντίπαλοί του δείχνουν να επιδιώκουν την... ολοκληρωτική του εξόντωση. Αν μη τι άλλο, η ύβρις τους θέτει ένα αμείλικτο, επιτακτικό δίλημμα: Αντίσταση ή εξαφάνιση μέσα σ' έναν ωκεανό βαρβαρότητας. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια προσπάθεια μελέτης του μεταναστευτικού φαινομένου σε παγκόσμιο κλίμακα και κατ' εξοχήν στην Ελλάδα. Είναι το επιστέγασμα μιας μακρόχρονης έρευνας στην αθηναϊκή γειτονιά του Αγίου Παντελεήμονα, στα πλαίσια διδακτορικής εργασίας του συγγραφέα. ...Ο καπιταλισμός και η αποικιοκρατία αποδιάρθρωσαν παγιωμένες ισορροπίες του ανθρώπινου βίου, πυροδοτώντας τις μεγαλύτερες μετακινήσεις πληθυσμών στην ιστορία. Έτσι, το μεταναστευτικό τείνει να αναδειχθεί σε υπ' αριθμόν ένα ζήτημα του 21ου αιώνα, καθώς συμπυκνώνει όλες τις παγκόσμιες αντιθέσεις - γεωπολιτικές, πολιτιστικές, οικονομικές, οικολογικές και δημογραφικές. ...Η παγκοσμιοποίηση, θεωρώντας ότι οι άνθρωποι και οι κοινωνίες τους μπορούν να λειτουργήσουν ως αεικίνητα εμπορεύματα, αποθέωσε αυτή τη ρευστότητα, ως τα προανάκρουσμα μιας υπερεθνικής, πολυπολιτισμικής παγκόσμιας κοινωνίας. Και φυσικό, θα συμβεί τα αντίθετο, και η Ευρώπη θα μεταβληθεί σε θέατρα σφοδρών διαπολιτισμικών συγκρούσεων, που με την σειρά τους παράγουν έναν σοβινιστικό σπασμό. Η ίδια η παγκοσμιοποίηση, οδηγώντας εκτός ελέγχου φαινόμενα όπως η μετανάστευση, προετοιμάζει την "Ευρώπη-φρούριο" που σήμερα καταγγέλλει. ...Και αν, στη Δύση, η νέα μεγάλη μετακίνηση των λαών αποτελεί εν μέρει τη νέμεση της αποικιοκρατικής ύβρεως, η αποικιακρατούμενη Ελλάδα βρίσκεται στη δεινότερη θέση, όντας στο σύνορο των κόσμων που συγκρούονται. ...Εξάλλου, υπάρχουν δυνάμεις που επιθυμούν μια τέτοια εξέλιξη. Στην Ανατολή, το νεο-οθωμανικό καθεστώς της γείτονος επιθυμεί να ανασυστήσει έναν αυτοκρατορικό δεσποτισμό και μεθοδεύει τη μεταβολή της πολιτιστικής και εθνολογικής σύνθεσης στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια. Στη Δύση, τόσο η φιλελεύθερη Μέρκελ όσο και ο αντιφιλελεύθερος Ορμπάν θέλουν να μεταβάλουν την Ελλάδα σε μεθόριο ελέγχου και hot spot, όπου θα φιλτράρονται τα μεταναστευτικά ρεύματα. ...Στη γειτονιά του Αγίου Παντελεήμονα, αναδείχτηκαν in viva αυτοί οι μηχανισμοί: η ανεξέλεγκτη μετανάστευση πολιτισμικά μη αφομοιώσιμων πληθυσμών οδήγησε σε μια γενικευμένη "σύγκρουση πολιτισμών" και έδωσε τη δυνατότητα να ριζώσει -σε τμήματα του ελληνικού πληθυσμού- το ναζιστικό φαινόμενο. ...Μόνη διέξοδος απέναντι στο δίλημμα: ψευδο-πολυπολιτισμική αποσύνθεση ή ναζιστική σύσπαση, η αριστοτελική "μεσότητα" της απόρριψης της λογικής των no-border με παράλληλη αποδοχή και ένταξη πληθυσμών πολιτισμικά συμβατών με τους Έλληνες, σε αριθμούς και μεγέθη που αποκλείουν τη δημιουργία γκέτο. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)