Ηθική - SPINOZA BARUCH DE

Σπινόζα (Spinoza), Βικέντριος Βαρούχ. Μέγας Ιουδαίος φιλόσοφος (1632-1677). Εγγεννήθη εν Αμστελαδάμω και κατήγετο εξ Ιουδαίων μεταναστευσάντων εις Ολλανδίαν εξ Ισπανίας. Κατ' αρχάς προωρίζετο να γίνη ραββίνος, οι δε ομόθρησκοι αυτού εστήριζον επ' αυτού πολλάς και μεγάλας ελπίδας. Αλλ' αι ιδέαι αυτού καθίστανται από έτους εις έτος ελευθερώτεραι και απεκρυσταλλώθησαν τέλος εν τη "Θεολογικο-πολιτική πραγματεία" αυτού. Εν τω συγγράμματι αυτού τούτω απαιτεί ανεξιθρησκείαν, ελευθερίαν σκέψεως και λόγου όσον αφορά την θρησκείαν και ιστορικήν κριτικήν της αγίας Γραφής. Αι προσπάθειαι των ομοφύλων αυτού, οίτινες μεταχειρίζονται όλα τα μέσα προς επαναφοράν αυτού εις την οδόν της παραδόσεως, αποβαίνουσι μάταιαι. Ούτε αι απειλαί ούτε η απόπειρα δωροδοκίας και φόνου ίσχυσαν, όπως μεταβάλουν τας ιδέας του. Διά τούτο αφορίζουν τέλος αυτόν, εικοσιτετραετή την ηλικίαν, από της συναγωγής. Έκτοτε, μισούμενος υπό των συντηρητικών κύκλων όλων των ομολογιών, ζη, αυστηρώς μονήρη βίον, κατ' αρχάς μεν εν τη εξοχή, τέλος δε εν Χάγη όπου αποζή εκ της κατεργασίας οπτικών υάλων, αποκρούων τας χρηματικάς αρωγάς των φίλων και αποποιηθείς και την θέσιν καθηγητού εν τω πανεπιστημίω της Αϊδελβέργης, επειδή επεθύμει να διατηρήση πλήρως την φιλοσοφικήν του ανεξαρτησίαν. [...] (Σημείωμα Νικολάου Ι. Λούβαρι, από την παρουσίαση της έκδοσης) Η ΗΘΙΚΗ του ΣΠΙΝΟΖΑ είναι βιβλίον πραγματευόμενον περί ηθικής, ηθικής ατομικής και ηθικής κοινωνικής. Και η "Ηθική" του Σπινόζα έχει τούτο το μέγα προσόν, ότι δεν είναι η ηθική του οίκτου και της απαρνήσεως των εγκόσμιων. Εάν λ.χ. ο Μετσνικώφ καταλήγει εις το συμπέρασμα ότι ο οίκτος είναι ως επί το πλείστον η αντίδρασις εναντίον μεγάλου τινός κακού και ότι τούτου εξαφανιζομένου ο οίκτος είναι όχι μόνον ανωφελής αλλά και βλαβερός, ο Σπινόζα δεν είναι λιγότερο αυστηρός υπό την άποψιν αυτήν, χαρακτηρίζων τον οίκτον ως ανωφελή και κακόν, εξορίζων δε αυτόν τελείως από τον βίον του σοφού, του οποίου η σοφία, κατ' αυτόν όχι του θανάτου αλλά της ζωής είναι μελέτη. Εξ εναντίας, μπορεί κανείς να ειπεί ότι παν ό,τι η νεοτέρα επιστημονική εμπειρία ηδυνήθη να προσφέρει εις την ανθρωπότητα, υπό την άποψιν αυτήν, ως πόρισμα σαφές των ερευνών της, φαίνεται σαν απαύγασμα της "Ηθικής" του Σπινόζα. Πρέπει να σημειωθεί ότι η "Ηθική" του Σπινόζα δεν μπορεί δυστυχώς να αποτελέσει αντικείμενο πρόχειρου αναγνώσματος. Χρειάζεται, εκτός βαθμού τινός εξοικειώσεως εις φιλοσοφικάς αντιλήψεις, σύντονος προσοχή και επανειλημμένη μελέτη. Η αμοιβή όμως του κόπου είναι πλούσια και ο κατορθών να προσανατολιστεί επαρκώς εις τα διδάγματα της σπινοζείου ηθικής θα αισθανθεί τον εαυτό του ανυψούμενον κατά τινά πόδας και τα πάθη, υπό των οποίων κατά το μάλλον ή ήττον αγόμεθα όλοι εις τας καθημερινάς μας αντιλήψεις, αμβλυνόμενα οπωσδήποτε μέχρι ενός σημείου αν όχι σβηνόμενα εντελώς. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)