Έρση Σωτηροπούλου | Βίος και Πολιτεία #21

"Θυμόταν ένα χάδι πριν μερικά χρόνια, εκείνος ο άνδρας τής είχε χαϊδέψει το κεφάλι, ανακατεύοντας τα μαλλιά της, μια κίνηση απροσδόκητη που δεν την περίμενε και ο άνδρας δεν την επανέλαβε, για δευτερόλεπτα είχε νιώσει εξαίσια, δεν θυμόταν ποιος ήταν εκείνος, δεν είχε πρόσωπο, μόνο αυτό το απρόσμενο χάδι, ένα τέτοιο χάδι άξιζε περισσότερο από ταξίδι στην Κίνα. Αλλά αν ήταν αυτός; Αν τη χάιδευε αυτός; της πέρασε από το μυαλό και πάγωσε στη σκέψη. Όχι, όχι αυτός. Αυτός άλλωστε δεν θα μπορεί να χαϊδέψει, θα κουνάει τα μπράτσα του ακατάσχετα σαν σβούρα... Κι εκείνη τη στιγμή αυτός, αυτός, ο ζητιάνος χωρίς χέρια, πέρασε πάνω σ' ένα αυτοσχέδιο καροτσάκι που το έσπρωχνε ένα αγόρι με γυναικείες παντόφλες". Η τέχνη να μην αισθάνεσαι τίποτα αποτελείται από αμέτρητες τέτοιες στιγμές: μεταμορφώσεις της καθημερινότητας, συναντήσεις μεταξύ του γνωστού και του αγνώστου. Η σύγχρονη Αθήνα αμφιταλαντεύεται μπροστά μας, το περίγραμμα ενός σκίτσου σκοτεινιάζει και θολώνει, το πρόσωπο ενός φίλου είναι ταυτόχρονα αγαπημένο και παράξενο. Το παραμικρό γεγονός, η παραμικρή αλλαγή στην ποιότητα του φωτός, μπορεί να τα αλλάξει όλα. Δεκαπέντε διηγήματα με λάμψεις ομορφιάς, κροτίδες μαύρου χιούμορ και κάτι άλλο, αδύνατο να εντοπιστεί, που τα κάνει αξέχαστα, κάτι σαν το χάδι του ανθρώπου χωρίς χέρια. Οι ιστορίες της Έρσης Σωτηροπούλου επινοούν τελικά έναν νέο τρόπο να βλέπουμε. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Ιούνιος του 1897: ο "ατυχής" ελληνοτουρκικός πόλεμος έχει φθάσει στο τέλος του με ολοσχερή ήττα της ταπεινωμένης Ελλάδας, η Γαλλία συγκλονίζεται από την Υπόθεση Ντρέυφους, η απομονωμένη Αλεξάνδρεια μένει παραδομένη στον ρυθμό της ανατολίτικης ραθυμίας, η Ευρώπη ανασαίνει στο πνεύμα του fin de siecle, κυνική, ταραγμένη, ανήσυχη. Αυτήν την παράξενη και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εποχή, ο νεαρός Κωνσταντίνος Καβάφης, μαζί με τον μεγαλύτερο αδελφό του Τζων, βρίσκονται στο Παρίσι, τελευταίο σταθμό ενός μεγάλου ταξιδιού. Είναι ένα ταξίδι αναψυχής που στην πορεία θα μετεξελιχθεί σε εσωτερική περιπλάνηση, μια διαδικασία μύησης που εκβάλλει στην υπέρτατη πραγμάτωση του ποιητικού του στόχου. Η Έρση Σωτηροπούλου, επίμονη σκιά του ποιητή, θα παρακολουθήσει αυτό το μυθιστορηματικό ταξίδι σε όλες τις διαστάσεις του. Στηριγμένη σε σπάνιο αρχειακό υλικό και σε πλούσια βιβλιογραφία, ανασυνθέτει τη μεταβατική στιγμή κατά την οποία ο Καβάφης, μακριά από την ασφυκτική αλλά μοιραία και μοναδική Αλεξάνδρεια, βυθίζεται στον εαυτό του, αναψηλαφεί τα πάθη του, βασανίζεται από αμφιβολίες και φθάνει ως την αυτομαστίγωση, δοκιμάζοντας ταυτόχρονα τα όρια της ποιητικής μορφής, εξωθώντας την πέρα από τους κανόνες και πυρπολώντας τη με τη στοχαστική του φαντασία. Ένα μυθιστόρημα ιδεών για τη δύσκολη σχέση τέχνης και ζωής, για τον ερωτικό πόθο ως κίνητρο δημιουργίας, μια τολμηρή μυθοπλαστική ανασύσταση της προσωπικότητας του μεγάλου ποιητή. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Μια εξεγερμένη έφηβη κι ένα πνευματικά καθυστερημένο παιδί μοιράζονται ένα τσιγάρο βιώνοντας τη συνενοχή και την ελευθερία της "διαφοράς" τους. Ένας αθεράπευτα ρομαντικός σύζυγος σκηνοθετεί απιστίες, για να αναζωπυρώσει το παλιό, σβησμένο πάθος. Μια ποιήτρια σε βασανιστική αναζήτηση των στίχων της συναντιέται με μια τυχαία φράση που βαραίνει πάνω της σχεδόν προφητικά. Ένα ταξίδι μετατρέπεται σταδιακά σε εφιάλτη, για να καταλήξει στην αποδοχή της αγάπης. Ισορροπώντας ανάμεσα στο κωμικό και το τραγικό, οι ιστορίες του "Να νιώθεις μπλε, να ντύνεσαι κόκκινα" προσεγγίζουν με αφοπλιστική εγρήγορση τη μοναξιά, την απουσία, τη διάψευση, αφήνοντας όμως περιθώρια στη δίψα για ζωή - μοναδική σανίδα σωτηρίας. Η Έρση Σωτηροπούλου, δεξιοτέχνις της λεπτομέρειας, παγιδεύει συμβάντα που, μολονότι δείχνουν ασήμαντα, εκρήγνυνται μέσα στο ουδέτερο τοπίο της καθημερινότητας, φωτίζοντας τη στιγμή και προσδίδοντάς της αποκαλυπτικές διαστάσεις. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) Οι αφηγηματικοί ήρωες της Eρσης Σωτηροπούλου μπορεί να ζουν μέσα στην πιο κοινή και αδιάφορη καθημερινότητα, αλλά είναι πάντα έτοιμοι να κάνουν ένα μετέωρο βήμα: ένα βήμα που θα τους κρεμάσει πάνω από ένα παράξενο, συχνά εντελώς απροσδιόριστο κενό, κρατώντας στον αέρα και την ταυτότητά τους, η οποία θα παραμείνει μέχρι τέλους εσκεμμένα ρευστή και αχαρτογράφητη. Στην πεζογραφία της Σωτηροπούλου δεν εντοπίζεται ποτέ κάποια σταθερή αφετηρία ή κατάληξη, ενώ τα πρόσωπά της μοιάζουν υποχρεωμένα να αντικρίζουν ένα περιβάλλον που, ενώ από τη μια δείχνει να αλλάζει με εξοντωτικούς ρυθμούς, από την άλλη προβάλλει ανησυχητικά αμετάβλητο. [...] Οι υπάρξεις που ζωντανεύουν στις σελίδες της ασφυκτιούν στο κοστούμι του κοινωνικού τους ρόλου, δαιμονίζονται με τις δεσμεύσεις και τους καταναγκασμούς τους, αλλά παράλληλα αποφεύγουν (είτε γιατί δεν το θέλουν είτε γιατί δεν το μπορούν) να κινηθούν ανατρεπτικά. Από την πραγματικότητα δεν υπάρχουν ούτε μεγάλες έξοδοι ούτε σωτήριες διαφυγές: απομένουν το σπασμένο εγώ (κάποτε με εμφανή τα σημάδια της διαταραχής που επιφέρει η απόκλισή του από το σύμπαν) και ο αδιόρατα πλην δραστικά υπονομευμένος περίγυρός του. (Β. Χατζηβασιλείου, Το Βήμα, 4/12/2011) Η Έρση Σωτηροπούλου, τεχνήτρα της μικρής φόρμας, φωτίζει αποτελεσματικά την εσωτερική ζωή των ηρώων της. Δεν αισθηματολογεί. Σκηνοθετεί κινηματογραφικά προσεγγίζοντας και απομακρύνοντας το φακό. Η γλώσσα είναι λεπτοδουλεμένη, οι φράσεις ευθύβολες, τα κείμενα λιτά. Μια ζελατίνα λεπτής ειρωνείας προστατεύει το κείμενο όπου υπάρχει κίνδυνος να εκτραπεί στο μελόδραμα. Η Έρση Σωτηροπούλου δεν μπουκώνει τον αναγνώστη. Του δίνει το περιθώριο να σκεφτεί. Να οδηγήσει εκείνος την αφήγηση σε μια συνέχεια πέρα από το βιβλίο. (Από κείμενο του Γιώργου Χ. Θεοχάρη στην BookPress.gr, 1/1/2012)

Παραμονή Χριστουγέννων. Το ρεβεγιόν έχει τελειώσει. Η Εύα γυρίζει στο σπίτι της έχοντας περάσει ένα μοναδικό, τρελό βράδυ. Ξαφνικά βρίσκεται σε μια περιοχή που δεν γνωρίζει. Καθώς επιστρέφει στη συμβατική, τακτοποιημένη ζωή της, από το κλαμπ της «φτιαγμένης» διάθεσης κι ενός παθιασμένου φιλιού στην τουαλέτα, έξω στους έρημους δρόμους, αντιλαμβάνεται έναν αθέατο κόσμο που παραμονεύει. Πίσω από τα γιορτινά φώτα κρύβεται μια άλλη Αθήνα, μια πόλη μέσα στην πόλη, που την έλκει σαν μια μαύρη τρύπα έτοιμη να την καταπιεί. Τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται. Η συνηθισμένη ζωή της καταρρέει, οι φιλίες της θρυμματίζονται, οι σχέσεις της υπονομεύονται. [...] Σ' αυτό το γαϊτανάκι των συναντήσεων, η Έρση Σωτηροπούλου, με την αδυσώπητη ειρωνεία της και τον ιδιότυπο λυρισμό της, διασχίζει τους καθρέφτες του σύγχρονου κόσμου και σκηνοθετεί τις αβεβαιότητες της ανθρώπινης ύπαρξης. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) «Σ' αυτό το μοναχικό νυχτερινό ταξίδι, οι κατακερματισμένες εικόνες, οι μονόλογοι χωρίς αποδέκτες, ένας ανεκπλήρωτος έρωτας-υποκατάστατο, οι φθαρμένες σχέσεις και φιλίες πλέκουν γύρω της τον ιστό της φυλακής της. Όταν ξημερώσει και τελειώσουν όλα, η Εύα δεν θα έχει πια καμιά δικαιολογία για να παραμείνει άπρακτη - θα πρέπει να αποφασίσει με ποιους θα πάει και τι θα αφήσει πίσω της». (Κ.Β. Κατσουλάρης, bookpress.gr, 17/12/2009)

Ένα τριήμερο στα Γιάννενα με έναν άγνωστο, μια μικρή «αλητεία». Για την παρέλαση. Για ένα ρυζόγαλο. Για όπου μας βγάλει. Η συνθήκη σπάει, οι σημαίες παλουκώνονται και η Έρση Σωτηροπούλου μάς καλεί νευρικά από το θυροτηλέφωνο, «άντε, πού είσαι;», για να έρθουμε για λίγο εκεί που μένει, στον αμφίσημο κόσμο της αλήθειας. Εκεί, τα αντικείμενα στέκονται στα πόδια τους, η παρέλαση τακτικά χτυπά τακουνάκι στην άσφαλτο, η βροχή μυρίζει επαρχία. Αλλά, από τον ήχο του νερού στα λούκια ως το ξενοδοχείο Εσπέρια, η πραγματικότητα αλλάζει σώμα, μυρωδιά και υφή για να γίνει κάτι που μόνο εμείς το είδαμε, όσο οι άλλοι κοιτούσαν τη σημαία. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) «Το εξωφρενικό φινάλε επιβεβαιώνει τη μαύρη κωμική φλέβα της συγγραφέως: σε προκαλεί να γελάσεις, αλλά την ίδια στιγμή φοβάσαι να το κάνεις». (Ηλίας Μαγκλίνης) «Με θαμπό πρόγονό του τη Μεταμόρφωση του Κάφκα, το Εορταστικό τριήμερο συμβολοποιεί εφιαλτικά μια πραγματικότητα: Την ερωτική σχέση -ή σχάση;- αρσενικού και θηλυκού». (Χρήστος Μπράβος) «Αν προσκολληθούμε στις ερωτικές σκηνές του βιβλίου αγρεύοντας το συμβατικά ανήθικο, δεν έχουμε να κερδίσουμε και πολλά από το Εορταστικό τριήμερο. Γιατί αν έχει κάτι σημασία σε αυτή τη νουβέλα, είναι αυτή η αδιάκοπη ανάλωση, το ξόδεμα του σώματος, που φτάνει στην κορύφωσή του στην περιγραφή μιας συμβολικής ανθρωποφαγίας». (Αλέξης Ζήρας)

Subject: Περί ομορφιάς πίνοντας δυνατό καφέ μετά από 60 ώρες αγρύπνιας From: [email protected] Sent: 11/5/2015 To: [email protected] Θυμάσαι τότε που συζητούσαμε στην Κιβωτό Ότι η ποίηση δεν ανήκει στους ποιητές - η ποίηση ανήκει σ' αυτούς που τη χρειάζονται. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με την ομορφιά πιστεύω. Δεν μπορώ να ζήσω χωρίς ομορφιά. Μια μέρα χωρίς κάποιο ερέθισμα, χωρίς έμπνευση, είναι μια νεκρή μέρα. Με ισοπεδώνει. Γίνομαι κέλυφος άδειο. Θέλω να πω. Η ομορφιά μού ανήκει. Τι λες; Προχωράμε καθόλου; Re: Τα σημεία From: [email protected] Sent: 5/7/2015 To: [email protected] Η ποίηση ενώ δεν μπορεί ν' αντέξει τον συμβατικό μετρήσιμο λόγο, ενίοτε τον ερωτεύεται. Σ' αυτή την περίπτωση, απλώς επιβιώνει ίσως χωρίς να προδίδεται και να προδίδει. Ένα σύννεφο που αντί για την υγρασία που ευφραίνει την αμπελιά, μου φέρνει θλίψη ανεξήγητη και εξηγήσιμη. Πάντως θέλω να σε δω σύντομα. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Φτάσαμε γύρω στις πέντε το απόγευμα. Στην είσοδο της πόλης ένας κοντός χωροφύλακας με γουρουνίσια μάτια μας έδειξε το δρόμο για το ξενοδοχείο Εσπέρια. "Έχω κρατήσει δωμάτιο εκεί", είπε ο φίλος δίπλα μου και γύρισε το κουμπί του ραδιοφώνου να βρει κάποιο σταθμό της προκοπής. Κοίταξα έξω από το παράθυρο. Μια μικρόσωμη γυναίκα ξεκλείδωσε μια πόρτα, έσπρωξε μέσα δυο παιδιά με βελούδινα παλτά κι αφού μας έριξε μια ενοχλημένη ματιά, χώθηκε κι αυτή μέσα βροντώντας πίσω της την πόρτα. "Θα βρέξει", είπα για να πω κάτι. Στο μπαλκόνι απέναντι, ένας άντρας με λαστιχένιες παντούφλες προσπαθούσε στις μύτες των ποδιών του να στερεώσει μια σημαία στο κοντάρι της. [...] (Από την έκδοση) "Με θαμπό πρόγονό του τη "Μεταμόρφωση" του Κάφκα, το "Εορταστικό τριήμερο" συμβολοποιεί εφιαλτικά μια πραγματικότητα..." (ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ) "Το βιβλίο σύντομο και με αρετές σεναρίου εξαιρετικού, συνθέτει μια ελληνική πραγματικότητα που συνυπογράφουμε και στο κεγάλι μας κινηματογραφούμε". (ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ) "Μήπως θα διακινδύνευα αν έκρινα ότι το βιβλίο της Ε.Σ. είναι, τελικά, βαθύτατα ηθικό;" (ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ) "Υπάρχει χτίσιμο, οικονομία στο λόγο. Καμία "έκθεση", καμία μηχανιστική διαγραφή της πορείας των γεγονότων. Συμβαίνουν. Είναι μια επιτυχία". (ΤΑ ΝΕΑ)

Οι ιστορίες της Έρσης Σωτηροπούλου μοιάζουν με κομμάτια μπλουζ όπου οι ήρωες ψάχνουν σαν υπνοβάτες να βρουν το πεπρωμένο τους. Ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι ατενίζουν τη ματαιότητα της ζωής, αποκαρδιωμένοι ρίχνουν που και που ενήλικο βλέμμα σε παιδικές εικόνες, σχηματίζουν απρόβλεπτα σχέδια, αιχμαλωτίζουν αντί για λέξεις τη σιωπή, αντί για αγάπη τη μοναξιά και μένουν ασάλευτοι λίγο πριν την καταστροφή. Κινούνται σ' αυτόν τον ιδιαίτερο χώρο όπου η ζωή και ο θάνατος, η πραγματικότητα και η φαντασία, το παρελθόν και το μέλλον είναι έννοιες μετέωρες και διόλου ασυμβίβαστες. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Ο πρώτος που θα το αντιληφθεί φωνάζει: Άνθρωπος στη θάλασσα. Τον παρακολουθεί διαρκώς και δεν τον αφήνει ούτε στιγμή από τα μάτια του δείχνοντας πάντα με το χέρι προς την κατεύθυνση του ναυαγού. [Από την έκδοση]

Ποιος είναι ο βασιλιάς του φλίπερ και γιατί τα ζώα στήνουν παγίδες; Δεκαπέντε διηγήματα, δεκαπέντε μέλη του σώματος σε οργασμό. Τα μέλη εκφράζονται, εκπέμπουν, εκρήγνυνται. Η αφήγηση της Έρσης Σωτηροπούλου συγκλονίζει με απόλυτη φυσικότητα, απελευθερώνοντας το χιούμορ και τη φαντασία μιας ξεχωριστής ματιάς πίσω από τη μισάνοιχτη πόρτα της ζωής. Μετά το "Βασιλιά του φλιπέρ", η προοπτική του κόσμου γύρω μας δεν μένει πια η ίδια. (Από τον εκδότη)

Η περιοχή μέσα στην οποία κινείται η Έρση Σωτηροπούλου σ' αυτή τη συλλογή διηγημάτων είναι η αστική ορμή μιας ζωής εξωθημένης προς την ανατροπή. Όπως όταν πέφτει η τάση του ηλεκτρικού και μια αγωνία μουδιάζει την ατμόσφαιρα, έτσι και τα διηγήματα της Χοιροκαμήλου αδειάζουν από πάνω μας τον ουρανό καθώς η τρυφερότητα συγχωνεύεται με τη σκληρότητα παγιδεύοντας ένα ρευστό κόσμο... (Ντίνος Σιώτης, από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

"Ήταν ένα καλοκαίρι ουρανοκατέβατο. Οι λέξεις είχαν χάσει το νόημά τους. Όλα πήγαιναν στραβά". Η Λία νοσηλεύεται επί μήνες έχοντας προσβληθεί από θανατηφόρο ιό. Ο μικρότερος αδελφός της Σιντ θα ήθελε να είναι Αμερικανός ήρωας για να ξέρει πάντα τι να κάνει. Η Τζούλια κάνει παρέα μόνο με γκέι και είναι σχεδόν πάντα λυπημένη. Ο Σωτήρης, νοσοκόμος της Λίας, γίνεται βίαιος χωρίς καλά καλά να το συνειδητοποιεί. Η δωδεκάχρονη Νίνα νιώθει ολομόναχη και αγνοεί ότι η ζωή της κινδυνεύει από τον Σωτήρη. Τέσσερις νέοι άνθρωποι και ένα παιδί, λίγο πριν από τον ερχομό του 21ου αιώνα, προσπαθούν να υπερβούν τον εαυτό τους και να ζήσουν σ' έναν παράλογο κόσμο. Καθώς μια μάινα τσιρίζει μονότονα "Γεια σου, Μαρία", οι διαδρομές τους διαπλέκονται με ζιγκ ζαγκ μέσα από συμπτώσεις, φάρσες, προδοσίες και μικρές ή μεγαλύτερες συνωμοσίες. Και διαπιστώνουν ότι η ζωή μπορεί να γίνει πολύ πιο παράξενη από όσο διανοούνται. Το βραβευμένο και πολυμεταφρασμένο μυθιστόρημα της Έρσης Σωτηροπούλου ήρθε αντιμέτωπο με τη λογοκρισία και κατηγορήθηκε για "χυδαιότητα, βωμολοχία και πορνογραφία", όταν το 2008 ζητήθηκε με δικαστική απόφαση η απόσυρσή του από τις σχολικές βιβλιοθήκες. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) "Ένα από τα ωραιότερα κείμενα της ελληνικής πεζογραφίας". (Βαγγέλης Χατζηβασιλείου) "Μία φωνή μελωδική και βραχνή, που μας προκαλεί και μας αφυπνίζει, η φωνή της Έρσης Σωτηροπούλου". (Le Monde) "Ένα υπέροχο μυθιστόρημα". (El Pais)

Η "Φάρσα" είναι το Μανιφέστο της επαναστατημένης γυναίκας - επαναστατημένη στο μέτρο που ο άντρας είναι ακόμα ο απόλυτος άρχων που κρατάει τα ηνία, αφού δεν έχει εκλείψει η βασιλεία του ούτε στους ουρανούς ούτε επί της γης... Η επαναστατική πράξη συνίσταται στην υπονόμευση αυτής της δύναμης με τη γελοιοποίησή της, την καταβαράθρωσή της με το γέλιο". Από το εισαγωγικό σημείωμα του Νάνου Βαλαωρίτη. (Από την παρουσίαση της έκδοσης) Λένε πως για να γραφτεί ένα μυθιστόρημα χρειάζεται πρώτ' απ' όλα μια έμμονη ιδέα. Αυτό είναι αλήθεια - δεν έχει σημασία ποια ιδέα θα είναι, αρκεί να υπάρχει κάποια. Ο Ναμπόκοφ, για παράδειγμα, διάλεξε το νυμφίδιο, και ο Νόρμαν Μαίηλερ τις ανόητες συνήθειες της μεσαίας τάξης. Κάθε καλό μυθιστόρημα καλλιεργεί την έμμονη ιδέα μέχρι να της δώσει λάμψη, νομιμότητα και εσωτερική συνοχή. Να λοιπόν το πιο θαυμάσιο απ' όσα συμβαίνουν στη "Φάρσα": η έμμονη ιδέα είναι εδώ η ίδια η γλώσσα, αφελής και ετοιμοθάνατη, όμως ακόμη ικανή να φτιάχνει έξυπνες πλεκτάνες, να ειρωνεύεται τη μοναξιά και να παγιδεύει τις παραξενιές των ανθρώπων σ' έναν αδιάκοπο συνωμοτικό ψίθυρο. (Ευγένιος Αρανίτσης, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 25/7/1982) Όταν "Η φάρσα" είχε πρωτοκυκλοφορήσει το 1982, είχε προκαλέσει τρομερή αίσθηση. Δυο κορίτσια στήνουν ένα ολόκληρο καρναβάλι από τηλεφωνικές φάρσες περιγελώντας τον φαλλοκρατικό συντηρητισμό και τη γραφική πατριδοκαπηλία. Επιτίθενται στον καθωσπρεπισμό με φαντασία, τόλμη και σουρεαλιστική διάθεση. Γιατί η καθημερινότητα είναι πεζή και το αγόρι με τη φωτογραφία του Τσε στον τοίχο δεν αρκεί να πυρπολήσει τα όνειρα. Λόγος πυκνός, χιουμοριστικός, με αλλεπάλληλα κοψίματα και πηδήματα στην αφήγηση. Ένα μυθιστόρημα με μπόλικες δόσεις χιούμορ, τέκνο της πειραματικής γραφής. Το τηλεφωνικό σεξ, που διακόπτεται συνεχώς από τις εθνικιστές κορόνες ενός μεγαφώνου στην πλατεία, κορυφώνει τον αριστοφανικό τόνο του βιβλίου. (Βαγγέλης Μπέκας, Ελευθεροτυπία, 18/12/2010)