Πλάτωνος Μίνως - ΠΛΑΤΩΝ

Πλάτωνος Μίνως! Ένας ακόμα αμφιλεγόμενος και μη δημοφιλής διάλογος γύρω από τον οποίο ξεσπάθωσαν και διασταύρωσαν τις πένες τους οι μεγαλύτεροι φιλόλογοι των τριών τελευταίων αιώνων ή ένα μικροσκοπικό, υψηλών απαιτήσεων φιλοσοφικό διαμάντι; Χωρίς τη συνήθη δαπανηρή σκηνογραφική σκευή, η φωνή του Σωκράτη ακούγεται ξαφνικά να ταράζει τα νερά, σαν μέσα στη νύχτα, με μια εξόχως πλατωνική και συνάμα μοναδική στο είδος και το ήθος της ερώτηση, "Τι είναι Νόμος για μας" και η οποία μετά από μια σχετικώς σύντομη διαδρομή, καταλήγει σε μια εξίσου απαιτητική ως προς την πλήρη κατά-νόησή της διαπίστωση που μετατρέπει καθένα από μας σε πρόσωπο του διαλόγου, τοποθετώντας μας προ των ευθυνών μας. Αν "το ασχημόπαπο που αποδείχτηκε κύκνος" είναι παραμύθι, η ανάδειξη του "Μίνω" σε πεδίο υψηλής φιλολογικής ενασχόλησης είναι πραγματική ιστορία με μάχες, ήττες και θριάμβους, όχι απλώς, με το πέρασμα του χρόνου αλλά με βαθιά και πολυσχιδή ενασχόληση μιας πλειάδας στοχαστών. Και από εκεί που ήταν πεταμένος στα 'ανυπόληπτα', βρέθηκε να έχει αναλογίες με τον Ευθύδημο, να λειτουργεί ως εισαγωγή στους Νόμους, να προοικονομεί θέσεις του Γοργία και άλλα πολλά. Τι είναι ο, κατά τον Σωκράτη, Νόμος για μας; Είναι η εσωτερική απαίτηση να ενεργούμε σε κάθε δεδομένη περίσταση για το καλό του συνόλου στο οποίο είμαστε εντεταγμένοι- και πιο γενικά: Νόμος είναι η σύνδεση της αιτίας με το αιτιατό επ' αγαθώ ενός επιλεγόμενου συνόλου όταν παρεμβάλλεται ανθρώπινη ενέργεια. Ο ορισμός είναι φαινομενικά "ανοιχτός" ως προς το επιλεγόμενο σύνολο για το καλό του οποίου θα ενεργήσουμε- το άτομό μας, η οικογένεια, ευρύτερη ομάδα όπως το έθνος; Ο Σωκράτης εννοεί ως "σύνολο" τον "άλλο" χωρίς κατηγορήματα, δηλαδή ολόκληρη την ανθρωπότητα και επισημαίνει ότι η επιλογή εξαρτάται από τις αξίες, καλές ή κακές, που φωλιάζουν στην ψυχή μας· κι επειδή διαπιστώνει ότι δεν γνωρίζουμε το ποιόν τους, κι επομένως δεν ξέρουμε αν οι πράξεις μας συνάδουν με τον Νόμο, κάτι για το οποίο θα έπρεπε να ντρεπόμαστε, καταλήγει ότι μόνο ο θεός είναι ικανός, άρα και αρμόδιος να νομοθετεί. Σήμερα τη διαδικασία επιλογής μεταξύ καλού και κακού την ονομάζουμε "συνείδηση". Η συνείδηση είναι το κρεβάτι του Προκρούστη· ό,τι περισσεύει πρέπει ν' αποκόπτεται, ακόμα και αν είναι οδυνηρό. Το ερώτημα που μένει είναι: Ποιος θα εκπαιδεύσει σωστά τη Συνείδηση... και ποιος θα μας πει "ποιο είναι το σωστό"; Η απάντηση παραμένει η ίδια: ο Θεός. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)