Αθήνα: τέχνη, αρχιτεκτονική και φωτογραφία

Είναι βέβαιο πως η Ροδόσταμη, κωμόπολη της Ανατολικής Μακεδονίας, δεν είναι ευρύτερα γνωστή. Οι άνθρωποί της, όμως, πιθανότατα θυμίζουν γείτονες, συγγενείς, εραστές ή και τυχαίες γνωριμίες. Το έτος 1959 και η αναμονή του ξεχωριστού 1960, που εγκαινίαζε μια ζωηρή δεκαετία, ανέσυρε αναμνήσεις από γεγονότα που η Ιστορία κατέγραψε ως κοσμοϊστορικά, με τη συνδρομή επιστημόνων, ιστορικών ή καφενόβιων ρητόρων που κυκλοφορούν πάντα ανάμεσά μας, σαν αντιβίωση στην πλήξη. Μπορεί όμως να είμαστε κι εμείς φορείς ανάλογης αβάσταχτης σοβαρότητας ή και ελαφρότητας, όσο κι αν δεν το έχουμε εμπεδώσει, αφού ουδείς μάς το επισήμανε εγκαίρως... Η Ροδόσταμη, πάντως, συγκέντρωνε μια ενδιαφέρουσα ποικιλία από σωσίες των εαυτών μας. Οι αδελφές Γαργάρα, Φιλοθέη και Μαγιοπούλα, εκπαιδεύουν την αθωότητά τους αρχικά στην οικογενειακή αρένα και μετά ταξινομούν αλήθειες και ψευδαισθήσεις με σθένος ηρωικό και ευτράπελο. Οι δύο θυγατέρες του παλαιστή Ηρακλή Γαργάρα έγιναν έτσι αφορμή να γραφτεί ένα πόνημα θυελλωδών καταστάσεων - καιρικών, ψυχολογικών και άλλων. Ο συγγραφέας ισχυρίζεται ότι πρόκειται για συγγενικές του περσόνες ως προς την επιδίωξη απόδρασης σε μια Αθήνα έτοιμη να τις ανταμείψει με μυστικά τερατωδών αλλά ρομαντικών ρεφρέν, που υμνούσαν κάθε οξύμωρη προσδοκία ή ματαίωση. Κι αυτές, εύπιστες και απελπισμένες, επιδόθηκαν στο σπορ της Άλωσης, παραδομένες στα κέφια ενός εκτροχιασμένου χρόνου. Όσο για την εμμονή του συγγραφέα με τα έτη 1959 και 1960, αυτή, σύμφωνα με φήμες και σχόλια εμπειρογνωμόνων, οφείλεται στην ψυχωτική αμηχανία ενηλικίωσης που υπέστη - και την οποία, μάλλον, δεν ξεπέρασε ποτέ. (Από τον εκδότη)

Το 10 αποτελεί κρίσιμη καμπή στο έργο του Μ. Καραγάτση και είναι ατυχές γεγονός ότι ο θάνατος του συγγραφέα ματαίωσε αμετάκλητα την ολοκλήρωσή του. Για πρώτη φορά ο Καραγάτσης αποστασιοποιείται πλήρως από τους ήρωές του και πλάθει τη μυθιστορηματική του ύλη με χέρι άφοβο έμπειρου τεχνίτη. Δεν υπάρχει εδώ προσωπική εμπλοκή του συγγραφέα, συμμετοχή του στα δρώμενα μεσ’ από προσωπεία, αυτοβιογραφικές προβολές, ταυτίσεις, ευνοημένους χαρακτήρες. Υπάρχει συγγραφική διαύγεια, σιγουριά, ψυχρότητα ή και σκληρότητα. Το μέγα πλήθος των προσώπων που κατοικεί στο 10, τη λαϊκή πολυκατοικία του Πειραιά, κινείται με εξαιρετική ακρίβεια και άσφαλτους υπολογισμούς από συγγραφέα που διεκδικεί την ιδιότητα του παντεπόπτη. Έργο ωριμότητας, αυστηρό, βαθύτατα πικρό και απαισιόδοξο, χαρτογραφεί και ανατέμνει τη νεοελληνική κοινωνία της δεκαετίας του ’50 με πρωτοφανή και προφητική (αν κρίνουμε τη σημερινή κοινωνική σύνθεση) οξυδέρκεια. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

"Όχι, ο αστυνόμος Μπέκας δεν είχε πει τίποτα. 'Η τουλάχιστον δεν είχε πει δυνατά αυτό που σκεφτόταν. Ναι, ήταν πολύ, πάρα πολύ απλά τα πράγματα. Αλλά αυτή ακριβώς η απλότητα τον ανησυχούσε. Υπήρχε κάτι μέσα του, δεν ήξερε ούτε ο ίδιος τι, που του έλεγε ότι όλη αυτή η απλή ιστορία δεν ήταν ίσως και τόσο απλή. Τι όμως; Πως να το προσδιορίσει; Ίσως η αντιπάθειά του για κείνη την κούκλα πολυτελείας, τη Ζανέτ, να του δημιουργούσε αυτή την ψυχολογία. Ίσως το τίμιο πρόσωπο του Φλωρά, καθώς τον είχε δει να στέκεται ωχρός και αξύριστος στην πόρτα του δωματίου. Ίσως η έκπληξη του χρηματιστή, όταν ο Μπέκας του μίλησε για τη δολοφονία του Καρνέζη. Μπορούσε να είναι τόσο υποκριτής ο Φλωράς;" Το 1953 αρχίζει η δημοσίευση σε συνέχειες στο περιοδικό Οικογένεια του μυθιστορήματος που έθεσε τις βάσεις του ελληνικού νουάρ: Το εμβληματικό Έγκλημα στο Κολωνάκι. Το περιοδικό κλείνει σύντομα, το μυθιστόρημα μένει ημιτελές και αφήνει το κοινό σε αγωνία. Εκεί υπογράφει το μυθιστόρημα ο δημοσιογράφος Γιάννης Τσιριμώκος. Λίγο μετά, το 1954, το μυθιστόρημα εκδίδεται στις ιστορικές εκδόσεις "Ατλαντίς" και ο συγγραφέας υπογράφει πλέον με το ψευδώνυμο Γιάννης Μαρής, που θα γίνει διάσημο και θα το κρατήσει σε όλη την πολύχρονη και πλούσια καριέρα του. Η υπόθεση έχει ως εξής: Μια νύχτα βρίσκεται δολοφονημένος στο διαμέρισμά του στην οδό Σκουφά στο Κολωνάκι ο επιτυχημένος και ευκατάστατος ζωγράφος Νάσος Καρνέζης. Βασικός και αυτονόητος ύποπτος ο Φλωράς, ο σύζυγος της μοιραίας ερωμένης του ζωγράφου. Κι όμως, η επιμονή του γιου, με τη συνδρομή του δημοσιογράφου Μακρή και του αστυνόμου Μπέκα, που κάνει την πρώτη του εμφάνιση στη λογοτεχνία, θα πολλαπλασιάσουν τις εκδοχές του πιθανού ενόχου. Η υπόθεση αποκτά πολλά πλοκάμια, καθώς οι φόνοι συνεχίζονται και ένας μυστηριώδης άγνωστος πλανάται απειλητικά σε όλο το μυθιστόρημα. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Βλέποντας κανείς την Αθήνα από ψηλά, απολαμβάνει την πιο χαρακτηριστική της θέα: μια «θάλασσα» από πολυκατοικίες. Σημαντικό συστατικό της σύγχρονης ιστορίας της, αλλά και της σημερινής της δομής, η πολυκατοικία είναι αποτέλεσμα της μεταπολεμικής αστικοποίησης. Ενός μοντέλου που έδωσε τη δυνατότητα σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα να ξαναχτίσουν την πόλη κτίριο προς κτίριο. Οι παραπάνω διαδικασίες έχουν υπάρξει αντικείμενο δημόσιας συζήτησης εδώ και αρκετές δεκαετίες. Καλά εδραιωμένοι μύθοι σχετικά με αυτούς που «κατέστρεψαν την Αθήνα» θέτουν σε απόσταση τους δρώντες της αντιπαροχής και της πολυκατοικίας από τους σημερινούς κατοίκους της πόλης. Σε μια προσπάθεια σύνδεσης των δύο αυτών κόσμων, το βιβλίο αφενός καταγράφει ιστορίες «εκ των έσω» -αφηγήσεις που αποτυπώνουν το τι συνέβη ή συμβαίνει στο εσωτερικό των πολυκατοικιών της Αθήνας- και αφετέρου παρουσιάζει ιστορίες της πόλης «από τα κάτω», δηλαδή διηγήσεις σχετικά με τους ανθρώπους που έχτισαν, πέρασαν, κατοίκησαν και κατοικούν την πόλη. Οι ιστορίες και τα θεωρητικά κείμενα που παρεμβάλλονται δεν διαβάζονται απαραίτητα με τη σειρά που έχουν τοποθετηθεί στο βιβλίο, αλλά και με μια πιο ελεύθερη «περιήγηση» της αναγνώστριας ή του αναγνώστη. Αφηγήσεις, μνήμες, προσωπικά βιώματα, φωτογραφίες, διαγράμματα, οικοδομικοί κανονισμοί, συμβόλαια και κανονισμοί λειτουργίας αποτυπώνουν ιστορίες ανθρώπων και κτιρίων, ενώ παράλληλα χαρτογραφούν σύνθετες διαδικασίες που συντελούνται στο επίπεδο της γειτονιάς, αλλά και συνολικά της αθηναϊκής κοινωνίας. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Στα αστυνομικά μυθιστορήματά του ο Πέτρος Μάρκαρης στέλνει τον ήρωά του αστυνόμο Χαρίτο στον λαβύρινθο της Αθήνας. Αυτή τη φορά, αποφάσισε να μπει ο ίδιος ο συγγραφέας. Το οδοιπορικό του στην πόλη διαρκεί σχεδόν μία ώρα, όσο χρειάζεται ο Ηλεκτρικός να διανύσει την απόσταση από τον Πειραιά στην Κηφισιά. Ο συνεπιβάτης του συγγραφέα κατεβαίνει σε κάθε σταθμό, εξερευνά μαζί του τη γύρω περιοχή, γνωρίζει τις ομορφιές και τις ασχήμιες της, ανακαλύπτει τις συναρπαστικές αντιθέσεις της, βρίσκεται μπροστά σε κρυφές εκπλήξεις, περπατά σε αρχαία μονοπάτια, αντιλαμβάνεται και κατανοεί όλη την κοινωνική διαστρωμάτωση της πρωτεύουσας, με τις φτωχές συνοικίες και τη σύγχρονη νεόπλουτη όψη της, την οποία δεν έχει χάσει ούτε την εποχή της κρίσης, γιατί η κρίση δεν άγγιξε τις περιοχές των νεόπλουτων, όπως άλλωστε κάθε κρίση. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) 20,5χ13,5 σελ 176 την έκδοση επιμελήθηκε η Βάσω Κυριαζάκου και σχεδίασε ο Φοίβος Βλάχος

Σε αντιδιαστολή με τον έντονο θαυμασμό που προκαλεί η Ακρόπολη, η σύγχρονη Αθήνα περιγράφεται συνήθως με αρνητικούς όρους - μια άσχημη πόλη, με αδιάφορα κτίρια και αποπνικτική ατμόσφαιρα. Η μελέτη "Χτίστες, νοικοκυρές και η οικοδόμηση της σύγχρονης Αθήνας" θέτει αυτά τα στερεότυπα υπό αμφισβήτηση και αποτιμά εκ νέου την οικοδομική έκρηξη που καθόρισε τη μορφή της μεταπολεμικής πόλης, εστιάζοντας στον πιο χαρακτηριστικό κτιριακό τύπο της, την πολυκατοικία. Η Ιωάννα Θεοχαροπούλου επανεξετάζει την πολυκατοικία, τονίζοντας τα καινοτόμα χαρακτηριστικά αυτού του κτιρίου, το οποίο κατασκευαζόταν εύκολα και με στοιχειώδη τεχνικά μέσα. Η πολυκατοικία έδωσε ώθηση στην οικονομία της μεταπολεμικής πόλης και αποτέλεσε μοχλό για τον μετασχηματισμό της αθηναϊκής κοινωνίας στα μέσα του 20ού αιώνα. Ιδιαίτερα οι εσωτερικοί χώροι των διαμερισμάτων αντανακλούσαν την επιθυμία των νοικοκυρών να υιοθετήσουν τον μοντέρνο τρόπο ζωής που προβαλλόταν μέσα από τις ταινίες και τα περιοδικά της εποχής. Συγχρόνως, οι εργολάβοι και οι χτίστες συμμετείχαν ενεργά στον σχεδιασμό αυτών των εσωτερικών χώρων, δίνοντας έτσι τη δυνατότητα στους ενοίκους να διαμορφώσουν την καθημερινή ζωή τους και τη μεταπολεμική πόλη ανάλογα με τις ανάγκες τους. Στην πρωτότυπη έρευνά της, η συγγραφέας αντλεί στοιχεία από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και ψυχαγωγίας, τη θεωρία του πολεοδομικού και χωροταξικού σχεδιασμού, τις πολιτισμικές σπουδές και την ανθρωπολογία. Επίσης, στον απόηχο της πρόσφατης οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα, διερευνά τον πιθανό ρόλο της πολυκατοικίας στην πόλη του μέλλοντος, μια πόλη που θα ανταποκρίνεται στα περιβαλλοντικά και κοινωνικά αιτήματα του 21ου αιώνα. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Οι διακοπές του αστυνόμου Χαρίτου διακόπτονται από δυο φόνους: ενός άγνωστου άντρα και ενός πασίγνωστου ιδιοκτήτη νυχτερινών κέντρων. Καθώς ξετυλίγεται το νήμα των δύο φόνων αποκαλύπτεται ο κόσμος της νύχτας, του ποδοσφαίρου και των εταιρειών δημοσκοπήσεων. Στην προσπάθειά του ο αστυνόμος Χάριτος να ανακαλύψει πώς συνδέονται όλα αυτά μεταξύ τους, κινδυνεύει με απόλυση γιατί κάποιοι δεν θέλουν να εξιχνιασθούν τα εγκλήματα... Η "Άμυνα Ζώνης" είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι στη σύγχρονη Αθήνα, με τη διεισδυτική και ανατρεπτική ματιά του Πέτρου Μάρκαρη. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) «Ένας από τους δέκα καλύτερους σύγχρονους αστυνομικούς συγγραφείς της Ευρώπης» (Brian Oliver, The Observer)

Η πρώτη μνήμη μου από την Αθήνα που άλλαζε όταν και εγώ μεγάλωνα μαζί της ήταν μία κατεδάφιση στην οδό Πατησίων, στο ύψος της Αγίου Μελετίου. Ήταν ένα από τα "αγαπημένα" μου σπίτια, παρότι ήμουν δεν ήμουν πέντε ετών. Μου έκαναν εντύπωση τα μαρμάρινα λιοντάρια που φαίνονταν στο βάθος του κήπου, στη βάση της εξωτερικής σκάλας με τους φοίνικες παραστάδες. Με είχε κλονίσει η θέα της μπουλντόζας και τα σύννεφα της σκόνης. Μου αρέσει να ανακαλώ αυτήν την πρώιμη ανάμνηση όταν προσπαθώ να εντοπίσω τη γέννηση της σχέσης μου με την Αθήνα. Σαφώς, όπως κάθε σχέση, είναι περισσότερο περίπλοκη από όσο εκ πρώτης όψεως φαίνεται, περισσότερο σύνθετη και ίσως αντιφατική. Αλλά σε κάθε περίπτωση είναι μία σχέση στέρεη και εκ των πραγμάτων ισόβια. Μεγάλωσα στην Αθήνα, αλλά μου αρέσει να λέω ότι είναι η Αθήνα που με μεγάλωσε, καθώς τώρα που έχω ένα βάθος χρόνου πίσω μου μπορώ να κατανοώ ότι η πορεία προς την ενηλικίωση και την ωριμότητα ήταν μία κοινή πορεία διαρκών μεταβολών. Τα κείμενα και οι φωτογραφίες που δημοσιεύονται σε αυτήν την έκδοση είναι σπαράγματα πρόσφατων μοναχικών περιπλανήσεων σε δρόμους της Αθήνας. [...] (Από τον πρόλογο της έκδοσης)

Τον άφησε σκεπτικό η ιστορία του καφενόβιου. Πως είχε καταπιεί ο δράκος ένα ολόκληρο χωριό στη Μικρασία πριν προλάβει να επέμβει ο Άγιος Γεώργιος; Μόνο ένα παιδί είχε επιζήσει κι έλεγε την ιστορία όπου βρισκόταν κι όπου στεκόταν, σηκωνόταν μάλιστα ξαφνικά ενώ κοιμόταν και την εκφωνούσε με ύφος τελάλη άλλοτε πάλι μίλαγε σιγά, με το οικουμενικό βάθος της φωνής ενός υπνοβάτη. Ήταν πολύ εντυπωσιακό. Αυτοί που άκουγαν την ιστορία ένιωθαν ύστερα από τρεις μέρες την ανάγκη να την πουν οπωσδήποτε σε κάποιον άλλο. Στην Τουρκοκρατία ένας μπέης είχε δέσει και φιμώσει δέκα ζαπτιέδες ώστε να μη τον διακόψουν την ώρα που τους την έλεγε. Με τούτα και μ' εκείνα η ιστορία έφτασε μέχρι την οδό Σκουφά. [...] (Από την έκδοση)

"Χωρίς εσένα θα με καταπιεί το μπλε υγρό. Όχι, λάθος. Εσύ, εσύ είσαι το μπλε υγρό. Όχι, λάθος. Αν δεν ήσουν εσύ, θα ήταν κάτι άλλο. Όχι, λάθος. Εγώ είμαι το μπλε υγρό. Όχι, λάθος. Το μπλε υγρό είναι όλα. Η ζωή είναι ένα κολλώδες μπλε υγρό". Ένας άντρας συναντιέται στην Κυψέλη με τη γυναίκα που κάποτε είχε ερωτευτεί. Μια εικαστικός ετοιμάζει μια έκθεση με όλα τα πράγματα που αγχώνουν τους ανθρώπους. Ο Ανδρέας γυρίζει απ' το Παρίσι για να ζήσει με τον Βασίλη. Ένας βοηθός φωτογράφου φοβάται τους ανθρώπους, αλλά ερωτεύεται μια φοιτήτρια κατά τη διάρκεια μιας διακοπής ρεύματος. Ένας νέος δικηγόρος ζει με τον πατέρα του, που νομίζει ότι πρωταγωνιστεί σε ριάλιτι. Ένας απολυμαντής στα ενοικιαζόμενα δωμάτια των γονιών του οδηγεί έναν άγνωστο τουρίστα σε μια κρυφή παραλία. Γύρω τους η Αθήνα. Τους παγιδεύει στο φως της και τους κάνει να ισορροπούν: άλλοτε τους παρηγορεί με οικειότητα και με μικρές στιγμές ευτυχίας κι άλλοτε τροφοδοτεί με δικές της εικόνες τη μελαγχολία και την αγωνία τους. Δεκαέξι μικρές αυτοτελείς ιστορίες - ψήγματα πραγματικότητας. Περίεργοι και διαφορετικοί, φοβισμένοι και γεμάτοι πείσμα να ευτυχήσουν, εντελώς καθημερινοί και εντελώς τυχαίοι, οι άνθρωποι των ιστοριών είναι οι άνθρωποι γύρω μας. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

«Φόρεσα το σκούρο λαχανί μπουφάν με προοπτική να επιδοθώ στο γνωστό μου περπάτημα μέχρι εξαντλήσεως. Σε ένα σχεδόν αέναο περπάτημα με προορισμό την ανυπαρξία. Άλλοι επιλέγουν το σιδέρωμα, άλλοι το πλέξιμο, άλλοι μια συλλογή γραμματοσήμων... Ο δικός μου τρόπος ενάντια στη μνήμη είναι το περπάτημα. Ένα διαρκές περπάτημα χωρίς πού και γιατί, μέχρι το σώμα να εξαντληθεί τόσο που να μην αφήνει χώρο στο μυαλό για τα γνωστά του διαολεμένα παιχνίδια». Περιφέροντας αδιάκοπα το σαρκίο μας στους δρόμους της πόλης, γοητευμένοι αλλά και μπουχτισμένοι απ' τον αμείλικτο ρεαλισμό της, γυρεύουμε τον μη τόπο. Τη γωνιά όπου θα υφάνουμε τον ιστό της ουτοπίας μας. Είκοσι τρία διηγήματα αστικού σουρεαλισμού με άξονα τον χρόνο, τη μνήμη και τη λήθη, την απώλεια, τον έρωτα, τον υπαρξιακό τρόμο, την αλήθεια και το ψέμα, τη χυδαιότητα των νικητών και τη γοητεία των ηττημένων. Κοινή συνισταμένη, μια «νεκρή» ζώνη: Ιπποκράτους και Ασκληπιού γωνία. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Το βασικότερο πρόβλημα εκτός της επιλογής των κειμένων υπήρξε η τελική διάταξή τους. Η λύση της θεματικής συγγένειας κρίθηκε προτιμότερη από αυτή της χρονολογικής σειράς, για να καταστεί ευκολότερη η ενιαία προσέγγιση των αιτημάτων που υπήρξαν αντικείμενο της σκέψης του συγγραφέα. Ο πίνακας περιεχομένων με τις χρονολογικές του ενδείξεις θα βοηθούσε όποιον ήθελε να ακολουθήσει έναν άλλο δρόμο ανάγνωσης των κειμένων. Εκτός των προαναφερθέντων πινάκων, την έκδοση συμπληρώνουν σχόλια σε επιμέρους κείμενα, πίνακας βιογραφίας, πίνακας κειμένων, και το ευρετήριο κυρίων ονομάτων που απαντώνται στα κείμενα που δημοσιεύονται εδώ. Η ταυτόχρονη με τα γραπτά παρουσίαση ζωγραφικών έργων και αρχιτεκτονικών σχεδίων θα ήταν επιθυμητή αλλά δεν είναι για την ώρα δυνατή. Θεωρώντας ότι τα κείμενα είναι η πιο άγνωστη πλευρά του Δ. Πικιώνη, τα προτάσσουμε, με την ελπίδα και την αισιοδοξία πως θα ανοίξουν το δρόμο για τη συνολική παρουσίαση του έργου του. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ)

Όπως τον κοιτάζω σκέπτομαι για μια ακόμη φορά πόσο απίστευτα όμορφος είναι αυτός ο άνθρωπος. Ξανθά μαλλιά, σχεδόν χρυσά μάτια με ένα χρώμα μενεξελί, το λεπτό μουστάκι πάνω από τα κόκκινα χείλη. Μοιάζει με πρίγκιπα παραμυθιού ή με Αρχάγγελο, όπως τον φαντασθήκαμε στα παιδικά μας χρόνια. Πρέπει να είναι περισσότερο από τριάντα χρόνων κι όμως έχει μια φρεσκάδα που τον δείχνει σχεδόν παιδί, αν δεν υπήρχε το χαμόγελό του. Αυτό το χαμόγελο που ήταν τόσο ξένο προς το υπόλοιπο πρόσωπό του. Ένα χαμόγελο δαιμονικό, γεμάτο σαρκασμό, ανθρώπου που έχει δει πολλές ασχήμιες κι έχει ζήσει πολλές βρομιές. Τα μακριά δάχτυλά του χάιδευαν τα πλήκτρα του πιάνου. Στις πρώτες νότες ανατριχιάζω. Ο Μιχαήλ το βλέπει και μου χαμογελά. -"Η Σονάτα υπό το σεληνόφως", λέει. Θυμάσαι; Η "Σονάτα υπό το σεληνόφως" είναι ένα περιπετειώδες ερωτικό αφήγημα μυστηρίου του Γιάννη Μαρή που προκάλεσε μεγάλη εντύπωση όταν δημοσιεύθηκε σε δεκαεννέα συνέχειες στην εφημερίδα Ακρόπολις το 1959. Δεν εκδόθηκε ποτέ ως τώρα σε βιβλίο. Συγκαταλέγεται στα δύο-τρία πιο επιδέξια μυθιστορήματα του Γιάννη Μαρή, και ως προς την πλοκή του και ως προς το αμφίσημο του κεντρικού χαρακτήρα (Μιχαήλ Βερύκκιος) και ως προς τη διφορούμενη ερμηνεία των πράξεών του. Η Σονάτα εξελίσσεται το 1896 στην Αθήνα, αλλά όχι των Ολυμπιακών Αγώνων. Το ιστορικό φόντο είναι οι εχθροπραξίες στα σύνορα, παραμονές της ήττας από τον οθωμανικό στρατό και της παρ' ολίγον διάλυσης του ελληνικού κράτους, που έφθανε τότε μέχρι και τη Θεσσαλία. Ο Μαρής παίζει επίσης με την εγχώρια λογοτεχνική σκηνή της εποχής: Ο αφηγητής του συνευρίσκεται με τον Σουρή και τον Ροΐδη, ο οποίος μάλιστα του δίνει πληροφορίες για τον Μιχαήλ Βερύκκιο! Η σκηνογραφία της "Σονάτας": η Αθήνα τέλη του 19ου αιώνα, η Πλάκα, οι στύλοι του Ολυμπίου Διός, η οδός Πειραιώς, το Πεδίον του Άρεως, η οδός Πινακωτών, η σημερινή Χαριλάου Τρικούπη, και τα αραιά σπίτια γύρω από τα αμπέλια Καλλιφρονά, τα σημερινά Πατήσια. Κι ο αφηγητής, ένας εικοσιπεντάχρονος, περίεργος για το πραγματικό ποιόν του πανέμορφου Μιχαήλ Βερύκκιου, γίνεται μάρτυρας μιας ιστορίας απάτης και πάθους, που τον συγκλονίζει, ενώ η νεαρή χώρα του βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Το βιβλίο συγκεντρώνει πέντε διαδρομές σε παλιές αστικές συνοικίες της Αθήνας ώστε να προτείνει βιωματικούς περιπάτους δρόμο-δρόμο. Σε αυτό το βιβλίο επιχείρησα να δώσω εναύσματα για μια βαθύτερη κατανόηση της πόλης και αφορμές για περαιτέρω εξερευνήσεις. Σε κάθε περίπατό μου στην Αθήνα, σε οποιαδήποτε γειτονιά ή συνοικία, θα ανακαλύψω κάτι που ως τότε δεν γνώριζα, κάτι που θα με συγκινήσει, κάτι που θα επιβεβαιώσει αυτό που πίστευα ή που θα αμφισβητήσει μια βεβαιότητά μου. Η αστική περιπλάνηση είναι πρωτίστως μια διαδικασία αυτογνωσίας. Απαιτεί μοναχικές ώρες και εσωτερικούς μονολόγους. Η περιοχή της Πατησίων με όλες τις διαφορετικές εκδοχές της είναι μια εξαιρετική αφετηρία για να εξερευνήσει κανείς την πολυπλοκότητα αλλά και τη διαχρονική γοητεία της Αθήνας. (Από τον εκδότη)

Το 1989 ο Κώστας Μουρσελάς, ήδη διακεκριμένος θεατρικός συγγραφέας, εκδίδει τα "Βαμμένα κόκκινα μαλλιά," το πρώτο του μυθιστόρημα, και μας συστήνει έναν από τους πιο αξιομνημόνευτους χαρακτήρες της ελληνικής λογοτεχνίας: Εμμανουήλ Ρετσίνας, ο επονομαζόμενος Λούης, η μετενσάρκωση του Αλέξη Ζορμπά στη μεταπολεμική Αθήνα, ένας σχεδόν ωραίος, σχεδόν τεμπέλης, σχεδόν αγράμματος, σχεδόν άθεος. Μαζί με τον Κωνσταντίνο Μανολόπουλο, τον διανοούμενο, και την ωραία Μάρθα είναι οι ήρωες μιας ιστορίας πάνω στην οποία θα στηθεί η τοιχογραφίας μιας ολόκληρης εποχής. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) «...Ο κατεξευτελισμός της γυναίκας μέσα από την αφήγηση του Μουρσελά. Δεν είναι η στάση του συγγραφέα, είναι η στάση μιας σεξουαλικά πεινασμένης, λυσσασμένης αρσενικής γενιάς, πορνοδίαιτης και βωμολόχας, μιας γενιάς που έλιωσε τα πόδια της στις «μπουρδελότσαρκες» και που μόνο τη μάνα-γυναίκα σεβόταν... Η σωτηρία αυτής της κοινωνίας ήταν αυτή η σχεδία βίου, το ξυλάρμενο σωσίβιο, το πιάσιμο της καλής, το βόλεμα ή το άρπαγμα της ευκαιρίας. Ένας λαός έρμαιος στον τυχοδιωκτισμό της πολιτικής, ελπίζοντας μόνο στη λαχειοφόρο τύχη και στο δυάρι με λουτροκαμπινέ» (Κώστας Γεωργουσόπουλος, περ. ΛΕΞΗ τ. 112) «Μου έτυχε να διαβάσω ωραία βιβλία, που όμως όταν ήμουν κουρασμένος με νύσταζαν. Το βιβλίο αυτό του Μουρσελά, κάποιες φορές που το πήρα, κουρασμένος και νυσταγμένος, με ξενύσταζε. Φοβερό προσόν και απαραίτητο για ένα βιβλίο, όπου το πολυπρόσωπο της αφήγησης απαιτεί να διαβαστεί γρήγορα, αν δεν θέλει να χαθεί μέσα στον κυκεώνα της αφήγησης και να ξεχάσει το Who is who των ηρώων...» (Μπάμπης Δερμιτζάκης, περ. Έρευνα)

Το 1960, όταν κυκλοφόρησε η "Πολεοδομική εξέλιξις των Αθηνών", ο αείμνηστος Ιωάννης Τραυλός (1908-1985) εξέφραζε την ελπίδα ότι το βιβλίο αυτό θα ήταν χρήσιμο όχι μόνο στους ειδικούς, αλλά και σε όσους ενδιαφέρονταν να γνωρίσουν την ιστορία της Αθήνας από την εποχή της ίδρυσής της ως τις αρχές του 19ου αιώνα. Οι ελπίδες του δεν διαψεύστηκαν. Η πρώτη έκδοση εξαντλήθηκε σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα και η "Πολεοδομική" έμεινε κλασικό εγχειρίδιο για την ιστορία, την αρχιτεκτονική και την πολεοδομία της Αθήνας. Μετά την εξάντληση της πρώτης έκδοσης, ο Ιωάννης Τραυλός, παρόλο που το 1971-72 δημοσιεύτηκαν δύο ακόμη βιβλία του για την Αθήνα (Bildlexikon zur Topographie des antiken Athen και Athenes au fil du temps), είχε προγραμματίσει την επανέκδοση της "Πολεοδομικής", με την προσθήκη μάλιστα όλων των νέων στοιχείων που είχαν στο μεταξύ προκύψει. Οι πολλές όμως επιστημονικές του δραστηριότητες και οι άλλες υποχρεώσεις δεν του άφησαν χρόνο για μια τέτοια αναθεώρηση. Το 1991, έξι χρόνια μετά το θάνατό του, η κόρη του Νίνα Τραυλού-Einhorn, γνωρίζοντας την επιθυμία του πατέρα της, αποφάσισε να προχωρήσει, σε συνεργασία με τις "Εκδόσεις Καπόν" και την υπογράφουσα, στην επανέκδοση της "Πολεοδομικής". Ο απροσδόκητος θάνατός της στις 20 Ιουνίου 1992 της στέρησε τη χαρά να δει το βιβλίο ολοκληρωμένο. Η δεύτερη έκδοση της "Πολεοδομικής" είναι πανομοιότυπη με την πρώτη. Καμιά αλλαγή δεν έγινε στα κείμενα, που όλα στοιχειοθετήθηκαν εκ νέου. Για τις αναπαραγωγές των εικόνων χρησιμοποιήθηκαν τα πρωτότυπα σχέδια και οι ίδιες φωτογραφίες (με εξαίρεση τις εικ. 39, 48, 64, 77 και 142), χωρίς αλλαγές στη σελιδοποίηση, για να μην υπάρχουν προβλήματα στις βιβλιογραφικές παραπομπές. Οι δώδεκα πίνακες (Ι-ΧΙΙ) με τους χάρτες της πολεοδομικής εξέλιξης των Αθηνών από την προϊστορία ως τις αρχές του 19ου αιώνα δεν έγιναν αναδιπλούμενοι όπως στην πρώτη έκδοση, αλλά αναπτύσσονται σ' ένα δισέλιδο ο καθένας, για την ευκολότερη χρήση τους. Ακολουθεί κατάλογος των δημοσιευμάτων του Ι. Τραυλού για την Αθήνα και την ευρύτερη περιοχή της, κατά χρονολογική σειρά, για να είναι σε θέση ο αναγνώστης να αναζητήσει περισσότερα στοιχεία μέσα από τις σχετικές μελέτες. Πολλές από αυτές χρονολογούνται μετά το 1960, έτος έκδοσης της "Πολεοδομικής". Την πρώτη έκδοση του βιβλίου του είχε αφιερώσει ο Ι. Τραυλός στον φίλο και συνάδελφό του στις ανασκαφές της Αρχαίας Αθηναϊκής Αγοράς, καθηγητή της αρχαιολογίας κ. Homer A. Thompson, σ' ένδειξη της εκτίμησής του και της αγαστής συνεργασίας τους. Η επανέκδοση της "Πολεοδομικής" αφιερώνεται στη μνήμη του Ιωάννη Τραυλού και της θυγατέρας του Νίνας Τραυλού-Einhorn. (Οκτώβριος 1993, Αγγελική Κόκκου, από τον πρόλογο της δεύτερης έκδοσης)

«Αυτή η συλλογή κειμένων και φωτογραφιών εστιάζει στους μικρούς δρόμους της Αθήνας. Σ ε δρόμους που είτε σκοπίμως είτε τυχαία περπάτησα. Εντάσσονται σε μια ενδεικτική ανθολογία της ελάσσονος Αθήνας, εκείνης δηλαδή της πόλης που αιμοδοτεί το αθηναϊκό κέντρο αλλά και που με έναν τρόπο σχεδόν νομοτελειακό ζει και μια ζωή ξέχωρη, αυθύπαρκτη, συγκινητική στην αυτοτέλειά της. Οι συνοικίες της Αθήνας είναι ένας απέραντος θησαυρός. Όλες οι παλιές γειτονιές της Αθήνας είναι κιβωτοί πολύτιμων ενσταλάξεων αστικού βίου, με ποιότητες συχνά υποτιμημένες και ευτελισμένες. Το μικρό αυτό βιβλίο επιθυμεί να τιμήσει την ελάσσονα Αθήνα, με τον τρόπο όσων βίωσαν τη χάρη της αθηναϊκής συνοικίας. Τα κείμενα αυτά θέλουν να τιμήσουν την απλότητα και την εντιμότητα, τα βασικά δηλαδή υλικά με τα οποία φτιάχτηκαν οι γειτονιές της Αθήνας.» (Από τον πρόλογο του Νίκου Βατόπουλου)

Το παρόν σύγγραμμα, εκτός του ιστορικού περιεχομένου του, αποτελεί την προσωπική μαρτυρία του Κώστα Μπίρη, ο οποίος - υπό την μακρόχρονη υπηρεσιακή του ιδιότητα - στάθηκε αντιμέτωπος απέναντι σ' εκείνες τις ετερόκλιτες πρακτικές που καθόρισαν τελικά την σημερινή πολεοδομική εικόνα της πρωτεύουσας. Κατέγραψε δε σ' αυτό τις βελτιωτικές παρεμβάσεις που ο ίδιος πρότεινε, ορισμένες από τις οποίες εφαρμόστηκαν, για να αποδειχθούν σήμερα αποφασιστικής σημασίας στην προσπάθεια αποσυμφορήσεως της Αθήνας. Η ανάγκη της επανεκδόσεως του παρόντος συγγράμματος έχει επισημανθεί εδώ και αρκετά χρόνια, όταν αυτό με την πρώτη του εμφάνιση είχε αναγνωρισθεί ως το θεμελιακό έργο για την πολεοδομική, αρχιτεκτονική και κοινωνική εξέλιξη της νεώτερης Αθήνας. (Από την παρουσίαση της έκδοσης)

Τι συνέβαινε στην Αθήνα κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής; Πώς ήταν η ζωή κάτω από τη γερμανική μπότα; Ποιοι και πώς αντιστάθηκαν; Και ποιο συνεργάστηκαν με τον κατακτητή; Μα, πάνω απ' όλα, πώς ήρθε η απελευθέρωση; Δεκατέσσερις Έλληνες δημιουργοί κόμικς, μπρος στο δέος και τον αποτροπιασμό που γεννά η τρομακτική διάσταση του εγκλήματος, αντιτάσσουν τη μνήμη, προτάσσουν τη γνώση και παρακινούν σε εγρήγορση. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Στην έκδοση αυτή βρίσκονται συγκεντρωμένα ορισμένα από τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα γραφής του Μιχαήλ Μητσάκη. Τα αφηγήματα που εντάσσονται στην ενότητα «Αθηναϊκαί σελίδες» αποτελούν σπαρταριστά σκίτσα που αναπαριστούν με χάρη, κομψότητα και ακρίβεια την ανθρωπογεωγραφία και την τοπογραφία της Αθήνας στα τέλη του 19ου αιώνα. Μέσα στα κείμενα αυτά έχουν αποτυπωθεί ο ρυθμός της καθημερινής ζωής της Αθήνας, οι συνήθειες των κατοίκων της, η όψη της ίδιας της πόλης - όλα ιδωμένα με τη σατιρική ματιά ενός εστέτ, αλλά κι ενός γνήσιου τέκνου της πόλης, ενός ακούραστου περιπατητή της. Ο «Αυτόχειρ», που θεωρείται πλέον ένα από τα σημαντικότερα έργα του Μητσάκη, δημοσιεύτηκε λίγο πριν τον εγκλεισμό του συγγραφέα στο ψυχιατρείο. Εδώ ο συγγραφέας επιχειρεί ένα μεγάλο άλμα από την ηθογραφία προς το διήγημα, διεισδύοντας με θαυμάσιο τρόπο στα μύχια της ανθρώπινης ψυχής. Το σύντομο αφήγημα «Το φίλημα», εμπνευσμένο από την Ελληνική Επανάσταση, αποτελεί ένα από τα πιο δημοφιλή κείμενα του Μητσάκη. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

1975, έτος «Ευρωπαϊκής Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς», η πρώτη του έκδοση από τις εκδόσεις ΔΩΔΩΝΗ. Από τότε έγιναν τρεις επανεκδόσεις. Η οικονομική κρίση, στην πραγματικότητα αφαίμαξη πλούτου μικρών κρατών-μελών της Ευρωζώνης, το κράτησε μακριά από τα τυπογραφεία. Πέρασαν 12 χρόνια και να που οι εκδόσεις ΑΙΟΛΟΣ αποφάσισαν να το επανεκδώσουν. Τύχη αγαθή για μένα. Τα χρόνια πέρασαν όπως περνούν οι θερισμοί σιταριού και πολλά από τα έργα των ανθρώπων πέφτουν στον Καιάδα. Δεν με ενδιαφέρει πια η κατεδαφισμένη ομορφιά της νεοκλασικής αρχιτεκτονικής, όσο η απουσία πολιτιστικών και ηθικών αρχών που την κατεδάφισε. Το βιβλίο είναι σημαντικό Μόνο για εμένα, γιατί το υλοποίησα από βαθιά ανάγκη και με μεγάλο κόπο... Γεννήθηκα στη Μυτιλήνη, δημιούργησα στην Αθήνα, πόλεις που δεν με αποδέχτηκαν ως γέννημά τους, όπως εγώ που τις αποδέχτηκα ως μητέρες. Σ.Β. ΣΚΟΠΕΛΙΤΗΣ Σύρος, 2021 Σημείωμα για την δ' έκδοση) Όταν φωτογράφιζα τα νεοκλασικά, αναρωτιόμουν ποιοι και γιατί τα κατεδάφιζαν. Ποιοι είχαν το δικαίωμα ν' αφανίζουν τη μορφή της πόλης που οι ίδιοι κατοικούσαν. Πόλη που οικοδομήθηκε πάνω στα πρότυπα που εκείνη είχε επιβάλει στον υπόλοιπο κόσμο στην κλασική αρχαιότητα. Στην αρχή τα φωτογράφιζα, όχι γιατί γνώριζα την αξία τους μέσα στην ιστορία, αλλά γιατί μου άρεσε η αρχιτεκτονική τους που, κατά έναν περίεργο τρόπο, ήταν διαφορετική από δρόμο σε δρόμο, από γειτονιά σε γειτονιά. Η ομοιότητα των σπιτιών στηριζόταν στην ανόμοια λεπτομέρεια του καθενός ξεχωριστά και όχι στην ευκολία της μίμησης. Και τι να γράψει κανείς για τον νεοκλασικισμό ύστερα από τόσα και τόσα που έχουν γραφτεί; Θεωρητικός του νεοκλασικισμού υπήρξε ο Johann J. Winckelmann. Αρχαιολόγος και ιστορικός τέχνης. Οι ανασκαφές στο Herculaneum και στην Πομπηία έφεραν στο φως αυτές τις δύο πόλεις το 1748, πόλεις που στάθηκαν η αφορμή για την πνευματική μεταστροφή προς την αρχαία κλασική εποχή. Να σημειωθεί πως το πρώτο νεοκλασικό κτίριο οικοδομήθηκε στην Αγγλία το 1758 από τον «Αθηναίο» James Stuart. Η ρήση του Winckelmann, «αρχοντική απλότητα/γαλήνιο μεγαλείο» των Ελλήνων, σε αντίθεση με τη «στιβαρή αρρενωπότητα» των Ρωμαίων, στήριξε πολλούς αρχιτέκτονες και ζωγράφους, ανάμεσά τους και τον David. Από την Αγγλία στην Αμερική και από την Αγγλία στην υπόλοιπη Ευρώπη και τη Ρωσία, ο νεοκλασικισμός απλώθηκε και επικράτησε παραμερίζοντας το μπαρόκ και το ροκοκό. Ένα από τα τελευταία δείγματα του νεοκλασικισμού είναι το Μνημείο του Λίνκολν που σχεδίασε ο αρχιτέκτονας Χένρι Μπέικον το 1917, πιστοποιώντας έτσι την αντοχή του μέσα στα χρόνια. Το 1816, ο αρχιτέκτονας Leo Von Klenze οικοδομεί στο Μόναχο την Konigsplatz, βασισμένος στα αρχαία ελληνικά πρότυπα. Είναι ο αρχιτέκτονας που αργότερα θα έρθει στην Ελλάδα με τον Όθωνα. Ήταν, λοιπόν, απίθανο να μην έφτανε και στον τόπο μας η αρχιτεκτονική του. Και όπως ήταν φυσικό, ξεκίνησε με το παλάτι του βασιλιά και τα δημόσια κτίρια. Σιγά-σιγά έγινε η αρχιτεκτονική όλων των τότε κοινωνικών στρωμάτων και όταν, τέλος, ο νεοκλασικισμός έγινε «λαϊκός», φανερώθηκε μια άλλη χάρη, η χάρη του αχειροποίητου, πράγμα σπάνιο για την αρχιτεκτονική. Κοιτώντας προς τα πίσω, εύκολα διαπιστώνει κανείς πως η Αθήνα χτίστηκε μία και μοναδική φορά για να κατεδαφιστεί την επομένη. Μια πόλη που δεν είχε να ζηλέψει το παραμικρό από τις άλλες της πολιτισμένης Ευρώπης, της Ευρώπης που διαφύλαξε την αρχιτεκτονική της συνέχεια, ενώ εμείς, πάντα επιπόλαιοι και πάντα μετανοούντες, την αφανίσαμε. Κάποτε σε μια εκπομπή της τηλεόρασης άκουσα έναν καθηγητή πανεπιστημίου να δικαιολογεί την κατεδάφιση των κτιρίων αυτών γιατί δεν είχαν μπάνιο και κουζίνα και άλλα «κομφόρ» που απαιτούσαν οι νέες συνθήκες ζωής. Σίγουρα αυτός ο καθηγητής δεν μπήκε ποτέ του σ' ένα τέτοιο οίκημα ή είναι ορκισμένος εχθρός της αισθητικής· το γράφω αυτό γιατί είναι σίγουρο πως εκατοντάδες άλλοι, καθηγητές ή μη, συμφωνούν με την άποψη αυτή και, δυστυχώς, όταν λείπει η μορφή, λείπει και η λέξη, κι όταν λείπει η λέξη, λείπει και η εικόνα, κι όταν λείπει η εικόνα, λείπει και μια θέαση του εσωτερικού μας κόσμου [...]

Στην Αθήνα του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα μέσα στο ιδεολογικό πλαίσιο του κλασικισμού, καλλιεργήθηκε ένα εξαιρετικής σημασίας - για τη συνθετική αυτοδυναμία του και την αισθητική συνοχή του - αρχιτεκτονικό ολοκλήρωμα της αστικής αρχιτεκτονικής. Αυτό ήταν ένα σχεδόν άγνωστο φαινόμενο για τα δεδομένα του παρακμάζοντας εκλεκτικισμού των περισσοτέρων ευρωπαϊκών πόλεων. Στον παρόντα τόμο (που αποτελεί ανασυγκροτημένη έκδοση εκείνης του 1987) δεν παρουσιάζεται απλώς - όπως έχει γίνει στο παρελθόν - ένα «εικαστικό πανόραμα» του φαινομένου. Αντίθετα, επιχειρείται μια τεκμηρίωση - εμπλουτισμένη με σχέδια και φωτογραφικό υλικό - στα επίπεδα της λειτουργίας, της μορφής, των οικοδομικών και των αισθητικών λεπτομερειών, ενός συνεχώς μεταλλασσόμενου αρχιτεκτονικού «γραμματολογίου». Με τον τρόπο αυτό, ανατέμνονται κτίρια της ιδιωτικής δημιουργίας, πολλά από τα οποία δυστυχώς έχουν κατεδαφιστεί. Στο σύνολό τους τα κτίρια αυτά ανέδειξαν τη μοναδικότητα του αθηναϊκού αστικού τοπίου γύρω στο 1900. Ακόμη στη μελέτη των στοιχείων τους, λαμβάνεται υπόψη και η κοινωνία της εποχής (ανάγκες ζωής, νοοτροπίες και αισθητικές). Έτσι, στον τόμο αυτό, εκτός από την επιστημονική, προβάλλεται και μια ηθογραφική στάση απέναντι στην πλέον αντιπροσωπευτική εκδήλωση του νεότερου αθηναϊκού πολιτισμού. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ)

Δύο φίλοι που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στη Θεσσαλονίκη, αλλά ζουν πλέον στην Αθήνα, ταξιδεύουν, ξέχωρα μεταξύ τους, στην Ιταλία. Από τη νεότητά τους ακόμη, διαφωνούν για το ποιο είναι το αληθινό μεσογειακό ταίρι του τόπου καταγωγής τους. Ο ένας το αναζητά στον Βορρά (Ανκόνα, Μπολόνια, Τεργέστη, Βενετία, Μιλάνο) και ο άλλος στον Νότο (Νάπολι). Ο ένας αποτίει φόρο τιμής στον Ρήγα Φεραίο, ο άλλος στον Ντιέγκο Μαραντόνα. Καταγράφουν διαφορετικές εκδοχές της ομορφιάς, της εκλέπτυνσης και του χάους. Στο τέλος, ξανασυναντιούνται για να τα βάλουν όλα σε μια σειρά και να τα διηγηθούν ο ένας στον άλλο, σε ένα μπαρ στην άκρη του κόσμου -δηλαδή στην Αθήνα- το οποίο λέγεται «Italia», σαν την ωραιότερη, όπως ισχυρίζονται, χώρα του κόσμου. To Bar Italia είναι οι αφηγήσεις αυτών των δύο ταξιδιών. Κάτι ανάμεσα σε ταξιδιωτική ανάμνηση, δοκίμιο και λογοτεχνία, τα κείμενα αυτά μιλούν, βέβαια, για την Ιταλία. Την ίδια στιγμή, όμως, η Ιταλία είναι η αφορμή για να μιλήσουν για την ιστορία, την πολιτική, την αγάπη και τη φιλία, την περιπλάνηση και το ξόδεμα. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Το πεπρωμένο της Αθήνας ήταν παράδοξο: μια μικρή κωμόπολη, με βαρύ ιστορικό παρελθόν, ξεχασμένη όμως στο πέρασμα των αιώνων, γίνεται η καρδιά ενός νέου εθνικού κράτους. Ειδικά στην περίπτωση της Αθήνας, η επιλογή της πρωτεύουσας είναι μια πράξη αποφασιστικής σημασίας, καθώς σηματοδοτεί τη ρήξη με τη μακρά οθωμανική κυριαρχία. Η αποκατάσταση και η δημιουργία των μνημείων της, η χάραξη του πολεοδομικού της σχεδίου, των αξόνων και των προοπτικών της εκφράζουν τη νέα αποστολή της στο σταυροδρόμι της πολιτικής, της ιδεολογίας και της αισθητικής. Την επομένη της ελληνικής ανεξαρτησίας, η Αθήνα μεταφέρθηκε στον ίδιο τόπο όπου γεννήθηκε: βρισκόταν εκεί και συνάμα έπρεπε να επινοηθεί. Η ερειπωμένη και θαμμένη αρχαία πόλη αναγορεύεται σε πρωτεύουσα του νέου κράτους από τους Βαυαρούς και, υπό την αιγίδα μιας Ευρώπης ζωογονημένης από την κυκλοφορία ιδεών, τεχνών και επιστημών, γνωρίζει το ξεκίνημα της αναγέννησής της και την είσοδό της στη νεωτερικότητα. Ο σχεδιαάμός της νέας πόλης ανατίθεται σε Γάλλους, Γερμανούς και Έλληνες αρχιτέκτονες και μηχανικούς που είχαν σπουδάσει στο Παρίσι, στο Μόναχο και στο Βερολίνο και αντλούσαν έμπνευση από τα έργα μεγάλων μορφών του κλασικισμού, όπως ο Ντυράν ή ο Σίνκελ. Από το 1833» η Αθήνα γίνεται ένα πεδίο εμπειριών που θα ενσαρκώσει εντέλει την ουσία της σύγχρονης πρωτεύουσας και όπου, μέσω της πολεοδομίας, θα αναδειχθεί ένα κίνημα που θα γίνει οικουμενικό: ο νεοκλασικισμός. Το βιβλίο αυτό, πλούσιο σε εικονογραφικό υλικό από το έργο που κληροδότησαν οι κυριότεροι τεχνίτες αυτού του νέου τόπου εξουσίας -ανάμεσά τους ο Λέο φον Κλέντσε, ο Έντουαρντ Σάουμπερτ και ο Σταμάτιος Κλεάνθης-, δεν ανιχνεύει απλώς την πορεία μιας αστικής εποποιίας· αποτυπώνει παραστατικά το πορτρέτο μιας ηπείρου που την αρδεύουν οι πολιτισμικές ανταλλαγές και οι γεωπολιτικές αβεβαιότητες και που στο παράδειγμα της Αθήνας βρήκε την ευκαιρία να αναδείξει μια «ευρωπαϊκή καλλιτεχνική υπόθεση». (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Οι παλιοί συμμαθητές μας δεν είναι μόνο τα παιδιά που πηγαίναμε μαζί τους στην ίδια τάξη, στο ίδιο σχολείο. Οι παλιοί συμμαθητές μας, για μένα τουλάχιστον, είναι όλα τα πρόσωπα που αγαπήσαμε. Τότε που ήμαστε παιδιά, έφηβοι, νέοι. Οι παλιοί συμμαθητές μας δεν είναι μόνο πρόσωπα. Είναι και τα πάνινα τόπια που φτιάχναμε από τις κουρελιασμένες κάλτσες μας. Είναι και το «χλωρικό και θειάφι», που το βάζαμε κάτω από ένα σπασμένο πλακάκι, στις ράγες του τραμ, κι «ανατινάζαμε» την Αθήνα, κάθε Ανάσταση. Οι παλιοί συμμαθητές μας είναι και τα παιχνίδια μας. Παιχνίδια που έπαιζαν οι παππούδες και οι προπαππούδες μας. Τότε που η ζωή δεν άλλαζε κάθε δύο, κάθε τρία χρόνια. Οι παλιοί συμμαθητές μας είναι και τα κλειστά συρτάρια μας. Τα συρτάρια των παιδικών μας χρόνων, γεμάτα από σβούρες, σπάγκους και μολυβένια στρατιωτάκια, που ο πόλεμος του χρόνου τα σακάτεψε, κι είναι πια χωρίς χέρια, χωρίς πόδια. Τ' αγαπώ αυτά τα κλεισμένα συρτάρια. Τ' ανοίγω καμιά φορά, σιγά σιγά, με προσοχή, με τρυφερότητα, μην τυχόν και φτερουγίσει και πετάξει από μέσα και χαθεί εκείνο το χρυσό χελιδόνι της νιότης μου, που η καρδιά του χτυπάει με την καρδιά μου και μου αφηγείται ταξίδια και περιπέτειες Κόμητες Μοντεχρήστους και δραπέτες του Αλκατράζ κι έναν Χριστό που σταμάτησε στο Χαϊδάρι, αναστήθηκε στη Δραπετσώνα και ύστερα πήρε το ντουφέκι του και οχυρώθηκε πίσω από τα οδοφράγματα, μαζί με τη μάνα μου και τον πατέρα μου και τον φίλο τους τον Σπύρο, που τον εκτελέσανε οι Γερμανοί, το Μάη του '44, στην Καισαριανή... (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Σε μια πλακιώτικη αυλή, λίγον καιρό πριν από τη μικρασιατική καταστροφή, θα γνωρίσει τον έρωτα η Τούλα, η φτωχή μοδιστρούλα, κόρη του ταχυδρομικού διανομέα κυρ-Αντώνη. Μόνο που ο αγαπημένος της, ο Γιάγκος, ένας άνεργος νεαρός κουτσαβάκης, θα την προδώσει για χάρη της προκλητικής Εύας, που εκτός από τα θέλγητρά της, διαθέτει χρήσιμες γνωριμίες, με τις οποίες θα εξασφαλίσει ίσως στον Γιάγκο κάποια δουλειά. Όμως η Τούλα περιμένει παιδί. Μπροστά στο οικονομικό αδιέξοδο και με την προτροπή της κυρα-Κατίνας που το επιτείνει, γιατί, προαγωγός καθώς είναι, βλέπει στο πρόσωπο της μικρής Τούλας το προσεχές θύμα της, θα νικηθούν οι ηθικοί ενδοιασμοί, τόσο της αθώας Τούλας, όσο και του πατέρα της. Ο τίμιος ταχυδρομικός διανομέας θα καταχρασθεί τα χρήματα που του εμπιστεύθηκε η υπηρεσία του και θα κινδυνεύσει να οδηγηθεί στη φυλακή. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

Το Κολλέγιο Αθηνών ιδρύθηκε το 1925 για να εκπαιδεύει αυριανούς ηγέτες της Ελλάδας με έναν νέο τρόπο. Με αμερικανική επιρροή, αυστηρές εξετάσεις εισαγωγής, οικοτροφείο, ταμείο υποτροφιών, φωτισμένους ανθρώπους και ένα νέο πρόγραμμα σπουδών που να ενθαρρύνει την κριτική σκέψη. Για να διαπαιδαγωγούνται οι άριστοι νέοι Έλληνες από κάθε γωνιά του κόσμου με σωματική ρώμη και ηθικό σθένος. Για να γίνονται κοσμοπολίτες, αλλά και με μεγάλη αγάπη για την πατρίδα τους. Το Κολλέγιο Αθηνών πέτυχε αρχικά τον σκοπό του. Βοήθησε πολύ την Ελλάδα. Για πολλές δεκαετίες, ανέδειξε πολλούς και ικανούς ηγέτες. Πέντε πρωθυπουργούς, διακεκριμένους επιχειρηματίες και σημαντικούς ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών. Τι γίνεται σήμερα, μετά από έναν αιώνα; Μέσα από δεκάδες συνεντεύξεις και συστηματική έρευνα τριών και πλέον ετών σε αρχεία στην Ελλάδα και στην Αμερική προέκυψε αυτή η ανεπίσημη ιστορία για το Κολλέγιο Αθηνών και, κυρίως, για την αποστολή του. Με σπάνιο φωτογραφικό υλικό από το αρχείου του Κολλεγίου, καίρια προλογικά σημειώματα από τους Μωυσή Ραφήλ και Νικηφόρο Διαμαντούρο, πρωτογενές υλικό συνεντεύξεων και ευρήματα πολυετούς και ενδελεχούς έρευνας, το βιβλίο του Γιώργου Νικολόπουλου αποτελεί ένα μοναδικό τεκμήριο για την ιστορία του ιστορικού ιδρύματος αλλά και τη σύγχρονη ελληνική παιδεία εν γένει. (Από τον εκδότη)

"Mπορεί μια φωτογραφία να πει μια ιστορία; Οι φωτογραφίες του Κωνσταντίνου Πίττα αφηγούνται όλες μια ιστορία. Στο προηγούμενο βιβλίο του, "Εικόνες μιας άλλης Ευρώπης", που έγινε επιτυχία και οδήγησε σε μια μεγάλη έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη, αφηγήθηκε ιστορίες Ευρωπαίων, γυναικών και ανδρών, από χώρες του Δυτικού κόσμου αλλά και από χώρες της ανατολικής Ευρώπης λίγο πριν την κατάρρευση του Τείχους του Βερολίνου. Το δεύτερο λεύκωμά του, που κυκλοφόρησε πριν λίγες μέρες, με τίτλο "Αθήνα, πόλη των γυναικών", έχει επίσης φωτογραφίες που τραβήχτηκαν τη δεκαετία του 1980 και έμειναν, για δεκαετίες, κλεισμένες στα κουτιά. Κατά τον φωτογράφο, οι περισσότερες τραβήχτηκαν μέσα σε μερικούς μήνες, από τον Μάρτιο μέχρι τον Δεκέμβριο του 1984. Είχε, λέει, μόλις ανακαλύψει τον φακό, ήταν νέος, κοινωνικά ευαίσθητος, ορεξάτος και φωτογράφιζε με πάθος. Οι φωτογραφίες του δεν ήταν φωτογραφίες ρεπορτάζ. Δεν περιείχαν συμβολισμούς. Δεν ήταν αισθητικά "ωραίες", η αισθητική δεν υποσκέλιζε το περιεχόμενο. Δεν είχαν πολιτικό μήνυμα. Και δεν έκαναν ευτελή, προκάτ κοινωνιολογία - κι ας ήταν τεκμήρια της κοινωνικής ζωής στην Ελλάδα, ενσταντανέ μιας πολύπλοκης, πολυδύναμης καθημερινότητας σε εξέλιξη. Οι αθηναϊκές φωτογραφίες του Κωνσταντίνου Πίττα αφηγούνται τις ιστορίες των αγνώστων που συναντούσε στον δρόμο, οι εικόνες του είναι μικρά διηγήματα για μικρές ζωές, των Αθηναίων της εποχής, με τις χαρές και τις τραγωδίες τους. Η "εσωτερική" διάσταση των ανθρώπων είναι το χαρακτηριστικό αυτής της δουλειάς. Ο Πίττας καταδύεται στα σκοτάδια που έχει ο καθένας μέσα του. Όπως και στην άλλη του δουλειά, έτσι και δω με την Αθήνα πέτυχε μια στιγμή-μεταιχμιο, τη στιγμή που άλλαζε οριστικά η Ελλάδα προς αυτό που είναι σήμερα(...)" Ηλίας Κανέλλης, Ελευθερία του Τύπου, 16/4/17 '' Ο Κωνσταντίνος Πίττας προκάλεσε την προσοχή με τους "Ευρωπαίους" (της δεκαετίας του '80) που παρουσίασε στο Μουσείο Μπενάκη. Τώρα απομονώνει την Αθήνα και παρουσιάζει εκείνο το βλέμμα από το 1984 σε ένα νέο βιβλίο με τίτλο "Αθήνα, πόλη των γυναικών". Από τις φωτογραφίες αυτές, οι 27 εκτέθηκαν στο Γαλλικό Ινστιτούτο και επτά στο Μπενάκη, μαζί με τις ευρωπαϊκές. Οι υπόλοιπες 60 παρουσιάζονται για πρώτη φορά(...)" Νίκος Βατόπουλος, Η Καθημερινή 22/4/17 Εκείνη τη χρονιά φωτογράφιζα μετά μανίας τους Αθηναίους, στον δρόμο, στο κέντρο και στις γειτονιές, στον Ηλεκτρικό, παντού. Περπατούσα από το πρωί μέχρι το βράδυ, διέσχιζα με τα πόδια όλο το Λεκανοπέδιο απ' άκρη σ' άκρη παρατηρώντας τους ανθρώπους. Βλέπω τώρα, με την απόσταση του χρόνου, πόσες πολλές φωτογραφίες είχα τραβήξει όπου στο ίδιο καρέ συνυπάρχουν τρεις γενιές γυναικών, της ίδιας πάντα οικογένειας, όπως σε αυτήν εδώ στην Πλάκα. Κόρη, μητέρα και γιαγιά εκείνη την εποχή έβγαιναν μαζί βόλτα το απόγευμα, συχνά πιασμένες χέρι-χέρι, και στο Περιστέρι και στο Παγκράτι και στην Ερμού. Τα σώματα και τα βλέμματα ήσαν πιο κοντά το ένα στο άλλο όσο απομακρυνόσουν από το κέντρο προς τις λαϊκές συνοικίες. Η ομοιότητα των προσώπων πολλές φορές ήταν τέτοια, που νόμιζες ότι έβλεπες το ίδιο άτομο σε τρεις διαφορετικές περιόδους της ζωής του. Τις έβλεπα να περπατούν και αισθανόμουν ότι σκηνοθετούσαν υποσυνείδητα εκεί μπροστά μου τη ζωή τους, που ήταν αυτό ακριβώς, η οικογένεια, και μου πρόσφεραν γενναιόδωρα την εικόνα τους, με το να βρίσκονται εκεί, εκείνη τη στιγμή, και εγώ δεν είχα παρά να τη δω και να πατήσω το κουμπί τ ς μηχανής, δεν έκανα καμιά βαριά δουλειά... Θυμάμαι που εμφάνιζα τις φωτογραφίες τις νύκτες και το πρώτο πράγμα που έβλεπα καθώς η εικόνα πρόβαλλε σιγά-σιγά μέσ' από τα χημικά, ήταν ή ομοιότητα των προσώπων, οι δεσμοί αίματος που είχαν μεταξύ τους, τα δεσμά της αγάπης. Κι αν για μένα η οικογένεια ήταν αποπνικτική υπόθεση τότε, για τις περισσότερες από αυτές τις γυναίκες ήταν όλη τους η ζωή, το κουκούλι που τις προστάτευε από τον έξω κόσμο, σε μια μικρή, βαθιά συντηρητική, περίκλειστη κοινωνία. Εκατομμύρια τέτοια κουκούλια, το ένα δίπλα στ' άλλο, και απ' έξω τείχη ψηλά. Από τότε ώς σήμερα, τα κουκούλια ξέφτισαν λιγάκι, αλλά τα τεί

Ο ήρωας έχει στο νου του τον χάρτη με τα οπωροφόρα της Αθήνας, τα οποία ταχτικά επισκέπτεται. Στις πεζοπορίες του επιχειρεί να συνάψει με τους διαβάτες σχέσεις, αλλά συνήθως δεν γίνεται κατανοητός. Ο συγγραφέας τον ακολουθεί και πολλές φορές μπερδεύεται ο ένας στα πόδια του άλλου. Κοντολογίς, είναι ένα οδοιπορικό στην ζωή, στην λογοτεχνία και στην Αθήνα. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

Η Αθήνα είναι μια μεγάλη πρωτεύουσα. Σήμερα. Κι ας έχει λακκούβες κι ας έχει στενούς δρόμους κι ας έχει παλιές γειτονιές κι ας έχει ένα σωρό ελλείψεις και λάθη. Και το κυριότερο, ας μην έχει ένα ποτάμι. Ας κατεβάζουνε τα βουνά χαλίκι και λάσπη, όταν πιάνει καμιά δυνατή βροχή. Κι ας. . . Κι ας μείνανε ακόμα κάτι κατάλοιπα Ανατολής. Γαϊδουράκια μέσα στους μεγάλους δρόμους και καροτσάκια και αραμπάδες και αναχρονιστικά πράγματα. (. . .) Εμείς οι πιο παλιοί, τη θυμούμαστε όταν δεν ήτανε ακόμα πολιτεία, αλλά "συνονθύλευμα πολλών χωρίων". Όταν όλοι οι έμποροι πουλούσανε στο δρόμο την πραμάτεια τους, όταν η λάσπη έφτανε στο γόνατο, όταν δεν είχε φως στους δρόμους, όταν τα μόνιππα ήτανε τα ταξί της, κι όταν το νερό ήτανε πρόβλημα κι η κάθε νοικοκυρά κοπάναγε τον γκαζοτενεκέ της στο κεφάλι της άλλης, για να προλάβει να γεμίσει πρώτη, πριν στερέψει η δημοτική βρύση, που έδινε λίγο νεράκι δυο φορές τη βδομάδα. Άλλος κόσμος, άλλες συνήθειες, άλλες περιπέτειες που τις λένε "η καλή, παλιά εποχή". Βρώμα, απελπισία, στέρηση, κρύο, αρρώστιες, απλυσιά, όλα, που μας φαίνονται καλά "γιατί τότε είμαστε νέοι". . . Τίποτα παραπάνω. (. . .) (ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΛΟΓΟ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ)

Ιστορίες από την Αθήνα των '90ς αλλά και σημερινές, όπως τις έζησε και τις ζει ο δημιουργός του άλμπουμ που κρατάτε στα χέρια σας. Ιστορίες αστείες, ακραίες, αυτοσαρκαστικές, μπορεί και δραματικές, αλλά κυρίως αληθινές. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Σε μια Αθήνα που αποσυντίθεται και καταρρέει, ο Αργύρης Τρίκορφος, ιδιοκτήτης άλλοτε μιας ακμάζουσας οικογενειακής βιοτεχνίας κουμπιών, πασχίζει να ξανασταθεί στα πόδια του δουλεύοντας ως ταξιτζής. Τα πραγματικά του προβλήματα όμως αρχίζουν την ημέρα που βρίσκει στο αυτοκίνητό του ένα ξεχασμένο τσαντάκι γεμάτο λεφτά. Προσπαθώντας να κάνει το σωστό, παρασύρεται σε μια προσωπική περιπέτεια που τον φέρνει αντιμέτωπο με όλους και με όλα: απ' την οικογένεια, τους φίλους και τους συναδέλφους του ως την Αστυνομία και. . .τα ΜΜΕ. Μια περιπλάνηση στους δρόμους της σημερινής Αθήνας. Ένα μυθιστόρημα για την ατομική ευθύνη, τη συμπόνια και τη γενναιοδωρία. Ένα καυστικό σχόλιο για το σύγχρονο τρόπο ζωής. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Η πρωτεύουσα της χώρας, η Αθήνα, αντιπροσωπεύει σε διεθνές επίπεδο ένα ενδιαφέρον παράδειγμα μεγαλούπολης, που σφύζει από ζωή και που αγωνίζεται για την κατάκτηση των δύσκολων ισορροπιών μεταξύ της επιθυμητής υλικής ευμάρειας και της κοινωνικής ανάπτυξης αλλά και των αντίρροπων κινδύνων αισθητικής και περιβαλλοντικής υποβάθμισης. Η πληροφόρησή μας για την εξέλιξη της ιστορικής αυτής πόλης παραμένει, ωστόσο, αποσπασματική. Με εξαίρεση έναν περιορισμένο αριθμό αρχιτεκτόνων, πολεοδόμων και ιστορικών, η πλειονότητα των Αθηναίων ζει σήμερα σε έναν αστικό χώρο που ούτε οικείος τής είναι ούτε πραγματικά γνωστός. Και όμως ανάγκη πάσα είναι να εξοικειωθούμε με τον χώρο στον οποίο ζούμε «με λογισμό και με όνειρο», με γνώση και συναίσθημα. Το βιβλίο του καθηγητή κ. Αλεξάνδρου Παπαγεωργίου-Βενετά παρουσιάζει μεθοδικά, με πλούτο ιστορικών σχεδίων, εικόνων και κειμένων, αλλά και με αναλυτική κριτική θεώρηση, την κρίσιμη πρώτη δεκαετία (1833-1843) της νεότερης Αθήνας, και κυρίως τις πολεοδομικές προτάσεις για το σχεδιασμό της νέας πόλης. (...) (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ)

Η μνήμη μιας πόλης υπερβαίνει τον χωροχρόνο της ιστορίας της, καθώς συντίθεται τόσο από τα πραγματικά συγγραφικά βιώματα όσο και από τις λογοτεχνικές αναπαραστάσεις τους. Από τη μια μεριά υπάρχει η παράδοση, με τη μορφή της ιστορίας της λογοτεχνίας, και από την άλλη η ανατροπή, με τις διαδοχικές προσεγγίσεις σε θέματα που άπτονται των ιδεών και της αυτοσυνειδησίας των νεοελλήνων. Στη διάρκεια του 19ου αιώνα, ξεκινώντας από την ευτοπία του αρχαιολατρικού προσκυνήματος, η Αθήνα απολήγει στις φτωχογειτονιές όπου ζουν οι παπαδιαμαντικοί ήρωες. Από τις απαρχές ως τα τέλη του 20ού αιώνα, η πολιτεία περνά, μέσα από διάφορα στάδια πυκνής ιστορικής δράσης μα και βαθιά υπαρξιακών αντιφάσεων, από την αστυφιλία στη σημερινή δυστοπία της κρίσης. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

(. . .) Το βιβλίο δεν έχει, βέβαια, γραφεί για τους αρχαιομαθείς και τους αρχαιολόγους. Έχει γραφεί για τους πολλούς, για όλους δηλαδή τους Έλληνες, μικρούς και μεγάλους, πολυμαθείς και ολιγομαθείς, για όλους εκείνους οι οποίοι ζουν στην Αθήνα ή επισκέπτονται την προαιώνια και ένδοξη αυτή πόλη και επιθυμούν να γνωρίσουν την ιστορία, τα μνημεία και τα ιστορικά, αρχαιολογικά και καλλιτεχνικά της κειμήλια. (. . .) Εκτός από το κείμενο, ανανεώθηκε ριζικά και η εικονογράφηση: αντί των φωτογραφιών, που είναι η συνήθης πρακτική, φρόντισα να περιλάβω έργα τέχνης - και, συγκεκριμένα, μια σειρά από πενήντα δύο υδατογραφίες με τα πιο σημαντικά μνημεία της Αθήνας. (. . .) (ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΛΟΓΟ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ)

Τα κείμενα των παλιών επιθεωρήσεων είναι οι πιο παραμελημένες σελίδες του νεοελληνικού δραματολογίου. Ποτέ μέχρι σήμερα δεν έχουν εκδοθεί ή ερευνηθεί. Κι όμως, πέρα από το τεράστιο ενδιαφέρον που παρουσιάζουν για τον μελετητή της ιστορίας του θεάτρου, προσφέρουν ανεκτίμητες μαρτυρίες για το πολιτικό και κοινωνικό κλίμα της εποχής τους, για τις ιδεολογικές ζυμώσεις στα μεγάλα αστικά στρώματα που στάθηκαν από την αρχή το φανατικό κοινό της επιθεωρησιακής σκηνής. Υπάρχει μια περίοδος στην ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου, η περίοδος 1907 - 1921, που ανήκει αδιαφιλονίκητα και ολοκληρωτικά στην Αθηναϊκή Επιθεώρηση. Στα χρόνια αυτά, η Επιθεώρηση δεν αποτελούσε ένα ακόμη είδος θεατρικής ψυχαγωγίας, ανάμεσα σε άλλα ισότιμα και παράλληλα είδη, όπως συμβαίνει σήμερα. Αποτελούσε το ίδιο το ελληνικό θέατρο. Μονοπωλούσε σχεδόν τις θεατρικές αίθουσες και περιόριζε αποφασιστικά την εμφάνιση και διάδοση οποιουδήποτε άλλου είδους έργων. Ο τόμος αυτός λοιπόν έρχεται σαν μια πρώτη συμβολή στην κάλυψη ενός αδικαιολόγητου κενού της νεοελληνικής αυτογνωσίας. Συγκεντρώνει μερικά από τα βασικότερα κείμενα στην ιστορία της Αθηναϊκής Επιθεώρησης και τα προσφέρει στο αναγνωστικό κοινό, με όλο τον σχολιασμό που απαιτείται για να παρακολουθήσει κανείς τη σάτιρα δημόσιων γεγονότων και προσώπων του όχι και πολύ κοντινού παρελθόντος. Η Εισαγωγή του τόμου αποτελεί μια πρώτη απόπειρα προσέγγισης της ιστορίας του πιο ιδιότυπου νεοελληνικού θεατρικού είδους. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ)

Ο Μεσοπόλεμος αποτέλεσε το κατεξοχήν μεταβατικό στάδιο για τη διαμόρφωση του σύγχρονου προσώπου της νεοελληνικής σκηνής και το θέατρό του ήταν στη συντριπτική του πλειοψηφία μουσικό. Σε μια εποχή όπου η κυκλοφορία καινούργιων τραγουδιών, το λανσάρισμα καινούργιων ειδών ένδυσης, η εκμάθηση των μοντέρνων χορών και η υιοθέτηση τρόπων καλής συμπεριφοράς γίνονταν όλα στον ίδιο χώρο, στη σκηνή της Οπερέττας και της Επιθεώρησης δηλαδή, η μελέτη της ζωής των δύο ειδών αποκτά ενδιαφέρον που δεν είναι πια μόνο θεατρικό αλλά ευρύτερα κοινωνικό. Η ακμή στην οποία με συνεχείς δοκιμές το θέατρο αυτό κατάφερε να φτάσει την περίοδο 1928-1936 άρχισε να υποχωρεί κάτω από την πίεση του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου και τον ανταγωνισμό του κινηματογράφου. Ως τότε όμως είχε αφήσει περί τα 1000 έργα, που αποτέλεσαν μαγιά για τις μετέπειτα επιτυχίες του ελληνικού κινηματογράφου, και είχε εγκαταστήσει στη σκηνή, πέρα από το θεματικό δίπολο φτώχια-πλούτη που επίσης πέρασε στον κινηματογράφο, ένα πάνθεον κωμικών ηρώων, κραταιών μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970. Στο δεύτερο τόμο αυτής της μελέτης εξετάζεται η δράση των επιμέρους θεατρικών ειδικοτήτων (ηθοποιών, συγγραφέων, μουσικών, σκηνογράφων, σκηνοθετών, χορογράφων), ενώ παρέχονται στον αναγνώστη μια σειρά εργαλεία για την καλύτερη χρήση της μελέτης συνολικά: βιβλιογραφία, πίνακες στατιστικών στοιχείων, παραστασιογραφία, αποσπάσματα επιθεωρήσεων, ευρετήρια. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

Ο Μεσοπόλεμος αποτέλεσε το κατεξοχήν μεταβατικό στάδιο για τη διαμόρφωση του σύγχρονου προσώπου της νεοελληνικής σκηνής και το θέατρό του ήταν στη συντριπτική του πλειοψηφία μουσικό. Σε μια εποχή όπου η κυκλοφορία καινούριων τραγουδιών, το λανσάρισμα καινούριων ειδών ένδυσης, η εκμάθηση των μοντέρνων χορών και η υιοθέτηση τρόπων καλής συμπεριφοράς γίνονταν όλα στον ίδιο χώρο, στη σκηνή της Οπερέτας και της Επιθεώρησης δηλαδή, η μελέτη της ζωής των δύο ειδών αποκτά ενδιαφέρον που δεν είναι πια μόνο θεατρικό αλλά ευρύτερα κοινωνικό. (. . .) Στον πρώτο τόμο αυτής της μελέτης εξετάζονται τα γεγονότα αυτά που σφράγισαν αυτή την εξελικτική πορεία, τόσο τα αμιγώς θεατρικά όσο και τα γενικότερα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά, καθώς και το νομοθετικό πλαίσιο που επηρέασε βαθιά το ελαφρό μουσικό θέατρο. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

Όταν επιστρέφεις στην Αθήνα μετά από αρκετά χρόνια στη Γερμανία, το πρώτο που σε ξαφνιάζει είναι το φως, τα αρχαία που είναι σπαρμένα παντού και φυσικά τα πρόσωπα. Όμορφα πρόσωπα, άσχημα πρόσωπα, δεν έχει σημασία. Είναι πρόσωπα ζωντανά, εκφραστικά, γεμάτα συναίσθημα, εντελώς διαφορετικά από τα απαθή, ανέκφραστα, ομοιόμορφα πρόσωπα των Ευρωπαίων. Στην Αθήνα δε θα δεις επίσης ούτε και την κτιριακή ομοιομορφία της Ευρώπης. Εδώ κάθε σπίτι έχει τη δική του όψη και σε κάθε δρόμο θα βρεις κτήρια που θα σε ξαφνιάσουν με την ομορφιά ή την ασχήμια τους. Γι' αυτό και στην Αθήνα δεν κοιτάς ποτέ τα κτήρια, μόνο το αρχαίο πρόσωπο της πόλης και τα πρόσωπα των κατοίκων της. Κι αυτό έκανε η Κατερίνα. Κοίταξε κι αποτύπωσε στο φιλμ τα πρόσωπα αυτής της πόλης. Σίγουρα τα πρόσωπα των σημερινών Αθηναίων δε μοιάζουν με εκείνα που βλέπουμε στις φωτογραφίες της. Σίγουρα ο πληθυσμός της Αθήνας δεν είναι πια αμιγώς ελληνικός, όπως την εποχή που φωτογράφιζε η Κατερίνα. Και η πόλη έχει σήμερα άλλη όψη. Το κέντρο της δεν είναι πια κατοικημένο όπως τότε. Ο κόσμος δεν κατεβαίνει πια από τις γειτονιές στην αγορά για να ψωνίσει. Κι όμως, όποια ώρα κι αν περάσεις από την οδό Αθηνάς, θα τη βρεις γεμάτη. Το ίδιο και από την Αιόλου και από το Μοναστηράκι. Κι οι τουρίστες θα κατεβαίνουν πάντα από την Ακρόπολη, θα διασχίζουν την Πλάκα και θα καταλήγουν στα ίδια μέρη από όπου πέρασε η Κατερίνα το μακρινό εκείνο '66. Κι αν κοιτώντας το σήμερα σου έρχεται στα χείλη το θλιμμένο νανούρισμα: "κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης", την ίδια στιγμή το μυαλό απαντά θριαμβικά με το τραγούδι: "Αθήνα κόρη τ' ουρανού, η γη σε καμαρώνει". (Από τον πρόλογο του Νίκου Δεληβοριά)

Τα κείμενα των παλιών επιθεωρήσεων είναι οι πιο παραμελημένες σελίδες του νεοελληνικού δραματολόγιου. Ποτέ μέχρι σήμερα δεν έχουν εκδοθεί ή ερευνηθεί. Κι όμως, πέρα από το τεράστιο ενδιαφέρον που παρουσιάζουν για τον μελετητή της ιστορίας του θεάτρου, προσφέρουν ανεκτίμητες μαρτυρίες για το πολιτικό και κοινωνικό κλίμα της εποχής τους, για τις ιδεολογικές ζυμώσεις στα μεγάλα αστικά στρώματα που στάθηκαν από την αρχή το φανατικό κοινό της επιθεωρησιακής σκηνής. (. . .) Ο τόμος αυτός (. . .) έρχεται σαν μια πρώτη συμβολή στην κάλυψη ενός αδικαιολόγητου κενού της νεοελληνικής αυτογνωσίας. Συγκεντρώνει μερικά από τα βασικότερα κείμενα στην ιστορία της Αθηναϊκής Επιθεώρησης και τα προσφέρει στο αναγνωστικό κοινό, με όλο το σχολιασμό που απαιτείται (. . .). Η Εισαγωγή του τόμου αποτελεί μια πρώτη απόπειρα προσέγγισης της ιστορίας του πιο ιδιότυπου νεοελληνικού θεατρικού είδους. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ)

Η 2η εμπλουτισμένη έκδοση περιλαμβάνει 25 επιπλέον κτίρια, πολλά από αυτά της τελευταίας πενταετίας. Με την ευκαιρία της νέας έκδοσης ενημερώθηκε η περιγραφή και η φωτογραφία από ορισμένα κτίρια τα οποία περιλαμβάνοντια στην 1η έκδοση. Η αρχική αρίθμηση των κτιρίων, από το 1 έως το 200, παραμένει η ίδια. Τα πρόσθετα κτίρια αναγνωρίζονται από ένα γράμμα δίπλα στην αρίθμηση, για παράδειγμα 159Α, 200Ε κτλ. (Από την έκδοση)

Στο ανά χείρας βιβλίο, πέραν των ιστορικών θεατρικών πληροφοριών, ο αναγνώστης μπορεί να δει απεικονισμένο ένα μεγάλο μέρος της συλλογής του συγγραφέα-συλλέκτη Χαρίλαου Πατέρα. Συγκεκριμένα δημοσιεύονται 17 σπάνιες φωτογραφίες θεάτρων, 30 παρτιτούρες με τη μουσική τραγουδιών της "σκηνής", 28 παλιά καρτποστάλ με εικόνες ηθοποιών και 70 σπάνια θεατρικά προγράμματα. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Τα κείμενα των παλιών επιθεωρήσεων είναι οι πιο παραμελημένες σελίδες του νεοελληνικού δραματολόγιου. Ποτέ μέχρι σήμερα δεν έχουν εκδοθεί ή ερευνηθεί. Κι όμως, πέρα από το τεράστιο ενδιαφέρον που παρουσιάζουν για τον μελετητή της ιστορίας του θεάτρου, προσφέρουν ανεκτίμητες μαρτυρίες για το πολιτικό και κοινωνικό κλίμα της εποχής τους, για τις ιδεολογικές ζυμώσεις στα μεγάλα αστικά στρώματα που στάθηκαν από την αρχή το φανατικό κοινό της επιθεωρησιακής σκηνής. (. . .) Ο τόμος αυτός (. . .) έρχεται σαν μια πρώτη συμβολή στην κάλυψη ενός αδικαιολόγητου κενού της νεοελληνικής αυτογνωσίας. Συγκεντρώνει μερικά από τα βασικότερα κείμενα στην ιστορία της Αθηναϊκής Επιθεώρησης και τα προσφέρει στο αναγνωστικό κοινό, με όλο το σχολιασμό που απαιτείται (. . .). Η Εισαγωγή του τόμου αποτελεί μια πρώτη απόπειρα προσέγγισης της ιστορίας του πιο ιδιότυπου νεοελληνικού θεατρικού είδους. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ)

[...] Το μυθιστόρημα υπόσχεται να ανασυνθέσει με ακρίβεια και πληρότητα τη φυσιογνωμία της Αθήνας και να εκθέσει καυτά κοινωνικά προβλήματα. Ωστόσο, την αληθοφανή αναπαράσταση του κόσμου και του υποκόσμου της πρωτεύουσας υπονομεύουν υπερβολές, απιθανότητες, και ερεθιστικές λεπτομέρειες, που ανταποκρίνονται στον εθισμό του κοινού στα αγαπημένα μοτίβα της λαϊκότερης λογοτεχνίας. Η πρωτεύουσα εμφανίζεται ως χώρος επικίνδυνος και ρυπαρός, αναπαράγοντας μια στερεότυπη ταύτιση του άστεως με το κακό, ταυτόχρονα, όμως, ο αναγνώστης διδάσκεται τρόπους επιτυχούς διαβίωσης στην πόλη. Η αντινομία αυτή εξηγεί καλύτερα τη διττή ιδεολογική φορά του κειμένου. Η εμπειρία της Αθήνας των Αθλίων, αμφίσημη και αντιφατική στην ουσία της, συμβαδίζει με την ευρύτερη διακύμανση της ελληνικής κοινωνίας του περασμένου αιώνα ανάμεσα στον θαυμασμό για τα επιτεύγματα του δυτικού πολιτισμού και τη δυσαρέσκεια για τα επισφαλή αποτελέσματα μιας ανεξέλεγκτης αστικοποίησης. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Monday to Sunday Athens is the second book of our travel series, Monday to Sunday Book, offering a week of curated experiences in destinations known for their originality and diversity. Istanbul was the first in our series, and after its warm reception, we are excited to present Athens as the next destination, a city with a new story to share. Many travelers may expect Athens to be defined by its ancient ruins, with the Acropolis looming over the city. Yet, Athens is a place where past and present coexist, sometimes in tension, but always in a way that sparks curiosity. Here, life spills into the streets-whether it's a conversation across a balcony, a spontaneous street performance, or an intimate moment at a kafeneio. From the warmth of the sun to the simple gestures of locals, Athens speaks a language of emotion that extends beyond its monuments. Monday to Sunday Athens captures this contemporary spirit. In this book, editor and travel journalist Seda Domani? teams up with Yannis Zaras, a native Athenian deeply connected to the city's rich hospitality, specializing in historical, architectural, and culinary experiences, as well as large-scale cultural events and festivals. Together, they are joined by talented photographers and a creative design team who capture the spontaneous and magnetic soul of Athens, revealing a fresh perspective on this ancient city. The book also features personal insights and recommendations from 30 remarkable Athenians-chefs, designers, artists, journalists, historians, architects, and entrepreneurs-each sharing their deep knowledge of Greek culture and adding a unique touch to the city's enduring charm. (From the publisher)

Το βιβλίο πραγματεύεται την πολύπλευρη παρουσία και φυσιογνωμία του Πανεπιστημίου Αθηνών, του πρώτου ανώτατου εκπαιδευτικού ιδρύματος του ελληνικού κράτους. Επιχειρείται μια συνθετική μελέτη και αφήγηση της ιστορίας του κατά τον πρώτο αιώνα της ζωής του, από την ίδρυσή του έως και τον Μεσοπόλεμο, μέσα από έναν συνεχή διάλογο με προηγούμενες αλλά και σύγχρονες ιστοριογραφικές προσεγγίσεις και με την αξιοποίηση του πλουσιότατου αρχείου του. Με επίκεντρο τους σημαντικότερους σταθμούς της ιστορικής διαδρομής του, αναδεικνύεται ο κεντρικός ρόλος του Πανεπιστημίου ως του κατεξοχήν εκπαιδευτικού επιστημονικού φορέα ο οποίος λειτούργησε με σκοπό την πλήρη ένταξη της Ελλάδας στη χορεία των ευρωπαϊκών κρατών, αφενός υπερασπίζοντας το εξέχον ιστορικό παρελθόν του ελληνικού έθνους-κράτους -με έμφαση στην αρχαιότητα, τπ μήτρα του ευρωπαϊκού πολιτισμού- και αφετέρου συμβάλλοντας στην επιστημονική και τεχνολογική εξέλιξη της χώρας. Κεντρικοί άξονες που διατρέχουν την αφήγηση είναι η σχέση του ιδρύματος με την πολιτική εξουσία, η θέση του στο πλαίσιο της Μεγάλης Ιδέας, ο ρόλος του στη διαμόρφωση της έννοιας και των πρακτικών της επιστήμης και στη στελέχωση του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, καθώς και η συμβολή του διδακτικού προσωπικού και του φοιτητικού σώματος στη συγκρότηση της δημόσιας σφαίρας. Παράλληλα, τίθενται μια σειρά από νέα ερευνητικά ερωτήματα, και επιχειρείται μια πρώτη συσχέτισή τους με πλευρές της ιστορίας του ιδρύματος που δεν έχουν μελετηθεί αναλυτικά (οικονομική αυτοτέλεια, συμβολή εργαστηρίων, μουσείων, κλινικών κ.ά.), με το πλήθος των ευθυνών και αρμοδιοτήτων που το πανεπιστήμιο ανέλαβε με την πάροδο του χρόνου καλύπτοντας κοινωνικά αιτούμενα, και με τον ιδεολογικό του ρόλο. Ο τόμος εικονογραφείται με πλούσιο και σπάνιο φωτογραφικό και αρχειακό υλικό. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

"Doors of Kypseli" is a serious, beautiful, and meticulously rendered dive into the surprising modernity of mid 20th century Athenian architecture. A compilation of 100 illustrations presenting the diverse array of wrought iron door designs from this culturally and geographically central Athens neighbourhood, Doors of Kypseli is Lines’s love letter to her adopted city. With camera, or smartphone, in hand, E. Lines methodically traverses through Kypseli, north, south, east and west, through tiny side streets and down grand boulevards, photographing, cataloguing and selecting the most unique and interesting doors in the neighbourhood and its surrounding borders. Lines’s curation, based on these walks in the area, focuses on designs from the 1930s to the 1960s, with influences from Art Deco, Bauhaus, and modernist design. Using the resulting photos, Eleanor manipulates, vectorizes and perfects each door; replacing missing handles, completing long since rusted bars, and bringing each back to an illustrated version of its former glory. Every design is then converted and printed in astunning signature blue (Marjorelle Yves Klein) which serves to enhance the visual impact of the multitudinous patterns. Accompanied by an insightful essay by cultural writer Nikos Vatopoulos, Doors of Kypseli not only celebrates the beauty of these wrought iron masterpieces, but also delves into the social and historical significance of Athenian urban development. (From the publisher)

Για πρώτη φορά παρουσιάζεται από τον Αλέξανδρο Παπαγεωργίου-Βενετά (Αργυρό Μετάλλιο της Ακαδημίας Αθηνών) το αρχικό σχέδιο της ανοικοδόμησης της Αθήνας και της δημιουργίας στο λεκανοπέδιο μιας μοντέρνας ευρωπαϊκής πρωτεύουσας, η οποία θα σεβόταν και θα αναδείκνυε το «Αρχαίον κάλλος». Το σχέδιο της ιδρυτικής προτάσεως για τη Νέα Αθήνα (1833) των αρχιτεκτόνων Σταμάτη Κλεάνθη και Eduard Schaubert σε ιδιαίτερα μεγάλη κλίμακα (1:2.000 και παραλλαγή του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών σε 1:4.000) προσφέρει πλήθος πληροφοριών ως προς τη χωροθέτηση, τη διάρθρωση αλλά και τη μορφή της πόλεως, επί των οποίων βασίσθηκαν οι περιγραφές και πολεοδομικές αναλύσεις ενός σημαντικού αριθμού ερευνητών. Η πολύ επιμελημένη και σαφής παράστασις του ιστού της πόλεως (οδικόν δίκτυον και οικοδομικά τετράγωνα) αλλά και η σχεδίασις των κατόψεων σαράντα δημοσίων κτηρίων και αρχαίων μνημείων υπό μορφήν αρχιτεκτονικών προσχεδίων εν μικρογραφία, από τους αρχιτέκτονες Κλεάνθη και Schaubert, διευκόλυνε την εκ των υστέρων τρισδιάστατη αναπαράσταση του πολεοδομικού συνόλου. (Από τον εκδότη) Θέλησα να συνοψίσω σε μία καινοφανή εικόνα τη σπερματική ιδέα της ίδρυσης της νέας Αθήνας (1833). Το καθολικό πολεοδομικό όραμα των αρχιτεκτόνων Σταματίου Κλεάνθη και Eduard Schaubert, απέβλεπε σε ένα ιδεατό και γι' αυτό τέλειο αισθητικά αποτέλεσμα. Ετόλμησα να αποδώσω το έργο τους εικαστικά, με τις αναπόφευκτες ατέλειες της προσωπικής μου εμπνοής, να γίνω συνεργός του τελείου: Η Αθήνα ιδωμένη με την «έσω όραση» που συλλαμβάνει, μέσα από τις μορφές, ιδέες. (Αλέξανδρος Παπαγεωργίου, από την παρουσίαση της έκδοσης)

Ο Σ. Β. Σκοπελίτης φωτογραφίζει τη σημερινή Αθήνα όπως φωτογραφίζει το γυμνό σώμα της Fabienne, με την ίδια οικεία αντικειμενικότητα, μόνο που τον αισθησιασμό της ανάμνησης διαδέχεται μια «άμεση εθνογραφική» εντύπωση με πλήρη απουσία του «γραφικού». [...] (Από την παρουσίαση της έκδοσης)

Τα μελετήματα που δημοσιεύονται στον τόμο αυτό έχουν αντικείμενό τους την Αθήνα. Αν και σημαντικά τραυματισμένη η πόλη -ή ακριβέστερα το πολεοδομικό συγκρότημα- της Αθήνας, επιζεί ακόμη σήμερα ως φυσική οντότητα. Εδώ κατοικούν 4,6 εκατομμύρια ανθρώπων. Ελάχιστοι απ' αυτούς είναι ωστόσο Αθηναίοι, αν με την ονομασία αυτή δεν χαρακτηρίσουμε τους γηγενείς ή και επήλυδες κατοίκους, αλλά τους ανθρώπους εκείνους που βρίσκονται σε συγκινησιακή σχέση εξάρτησης και υπαρξιακής ταύτισης με τον χώρο αυτό. Πόσους πονάει ακόμα σήμερα -δίπλα στο ασύστολο κυνήγι του "εδώ και τώρα"- το "πως και το τι" μέσα στην πόλη; Γεννήθηκα στην Κηφισιά το 1933. Έπαιξα, σπούδασα και ανδρώθηκα στην Αθήνα. Τις πρώτες μου αναμνήσεις έχω απ' τα χρόνια του πολέμου και της Κατοχής. Πρώτο βίωμα οι ατέλειωτες ώρες αγορίστικων παιχνιδιών στον "Κήπο", τον Εθνικό Κήπο, καταφύγιο της νεολαίας όταν και τα σχολεία ακόμα κλείσανε για έξι μήνες, το 1942. Την παιδεία μου οφείλω στον πατέρα μου, άνδρα φιλελεύθερο, ιδεαλιστή, με κοινωνική ευαισθησία και θαυμαστή ανθρωπιστική μόρφωση, που μου μετέδωσε την αγάπη του τόπου, της γλώσσας, της μουσικής και της μάθησης. [...] (Από την έκδοση)

Το βιβλίο αυτό είναι ένας οδηγός για την αρχιτεκτονική της Αθήνας τα τελευταία 200+ χρόνια. Συμπληρώνει εκείνο το οποίο είναι βασισμένο στο λεύκωμα «Αθήνα 200 χρόνια 200 κτίρια» του οποίου είχα την επιμέλεια και εκδόθηκε με αφορμή τα 200 χρόνια από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης το 1821. Η ανοικοδόμηση της πόλης είχε ξεκινήσει το 1830 και το πρώτο πολεοδομικό σχέδιο άρχισε να εκπονείται το 1831 για να εγκριθεί το 1833 και αναθεωρηθεί το 1834. Από το 1830-1834 η Αθήνα είναι βασικά μια νέα πόλη με νέα ταυτότητα και νέο πολεοδομικό σχέδιο. Ο στόχος του παρόντος λευκώματος είναι η ανάδειξη του αρχιτεκτονικού πλούτου της πρωτεύουσας του νεοελληνικού κράτους. Το βασικό λοιπόν κριτήριο, με το οποίο έγινε η επιλογή, είναι η δημόσια όψη του κτιρίου να έχει ιδιαίτερη αρχιτεκτονική αξία, αλλά και να συνεχίζει να κοσμεί την πόλη έως σήμερα. Άλλα δευτερεύοντα κριτήρια επιλογής ήταν η χρήση του κτιρίου (παρουσίαση τόσο των δημόσιων κτιρίων, όσο και των μεγάρων, των κατοικιών, των εκκλησιών κ.λπ.), η θέση (εντός Λεκανοπεδίου, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων) και η ιστορική αξία κάποιων, επιπλέον της αρχιτεκτονικής ποιότητάς τους. Ας επισημάνω όμως ότι, σε κάθε περίπτωση, όποιο κτίριο περιλαμβάνεται σε αυτήν την έκδοση έχει τις «περγαμηνές» του και έχει δοκιμαστεί στον χρόνο. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

...ο Οδυσσέας για μια στιγμή φαντάστηκε τον εαυτό του καπετάνιο να ταξιδεύει στους ωκεανούς... Ένα παλικάρι έρχεται στην Αθήνα και αποφασίζει να μπαρκάρει, τα λιμάνια και οι προορισμοί διαδέχονται το ένα το άλλο και μέρα με τη μέρα γνωρίζει τις θάλασσες, τη συνύπαρξη, τις γυναίκες, τις σιωπές, τη ζωή, τον θάνατο. ...η ευθύνη του καθενός είναι να ξεκολλήσει από τη μήτρα και να φτιάξει τη ζωή που του χρειάζεται... Ο Γιώργος Σταυρίδης ζωντανεύει μια διαδρομή ζωής με αλμύρα, αμεσότητα και αλήθεια. ...οι άνθρωποι έρχονται να δουλέψουνε στα Βαπόρια πιστεύοντας ότι θα βρούνε το πεπρωμένο τους... (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)