Δημοσθένης Παπαμάρκος | Βίος και Πολιτεία #1

Του κύκλου τα γυρίσματα που ανεβοκατεβαίνου και του τροχού που ώρες ψηλά κι ώρες στα βάθη πηαίνου, και του καιρού τ' αλλάματα που αναπαημό δεν έχου, μα στο καλό κ' εις το κακό περιπατούν και τρέχου και των αρμάτω οι ταραχές, αχώρητες και τα βάρη, του έρωτα η εμπόρεση και της φιλιάς η χάρη, αυτάνα μ' εκινήσασι τη σήμερον ημέρα ν' αναθιβάλω και να πω τα κάμαν και τα φέρα σ' μια κόρη κ' έναν άγουρο που μπερδεύτηκα ομάδι σε μια φιλιάν αμάλαγη, με δίχως ασκημάδι. Κι όποιος του πόθου εδούλεψε εισέ καιρό κιανένα ας έρθη για ν' αφουκραστή ό, τι 'ναι εδώ γραμμένα. Αφουκραστήτε το λοιπό... (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Ένας νεκρός που εξαναγκάζεται σε ανάσταση για να θεραπεύσει την απελπισία του αδελφού του, ένας μεταλλωρύχος που επιχειρεί να κρύψει τη μοναξιά του μέσα στο σκοτάδι των στοών, ένας ταριχευτής που μεταποιώντας σώματα νεκρών ζώων προσπαθεί να συνθέσει το χιμαιρικό σώμα της αγάπης, ο αρχηγός ενός θιάσου τεράτων που αναζητά την ευλογία ξεχασμένων θεών, ένας Μακεδόνας στρατιώτης που διαπιστώνει πως ο δρόμος του νόστου περνάει πάντοτε μέσα από τον Άδη. Οι ήρωες της "Μεταποίησης" είναι οι ίδιοι αφηγητές της ιστορίας τους. Δεν εξομολογούνται, γιατί δεν ζητούν συγχώρεση. Ο λόγος τους άμεσος και αποκαλυπτικά ειλικρινής δεν απευθύνεται σε άλλον, παρά σε εκείνον τον οικείο ξένο, τον ίδιο τους τον εαυτό. Είναι ένας λόγος που σαν μαγική επωδός επιδιώκει να μεταποιήσει την πραγματικότητα, να ακυρώσει τις αποστάσεις του χρόνου, να συμφιλιώσει την αίσθηση της αμετάκλητης απώλειας με την ανάγκη για ζωή σε ένα ασφυκτικό παρόν. Ακόμα κι όταν αποτυγχάνει, η μετουσιωτική του δύναμη δεν φθίνει. Γιατί πίσω από τις διαφορετικές του τονικότητες, αναδύεται κάθε φορά η πραγματική του φύση: μια επίμονη επίκληση της αγάπης. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) «Ο Παπαμάρκος ανοίγει το κείμενό του στην αρχαιοελληνική αντίληψη περί ετερότητας, στην προβληματική της αντανάκλασης, στους νεκρικούς διάλογους, αλλά και στην ανατολική διερώτηση για το αυτό και το έτερο. Μεταποιεί έτσι τον οικουμενικό μύθο ως αρχετυπικό υπόβαθρο του πολιτισμού, στο πλαίσιο του οποίου διεξάγεται στους αιώνες η συζήτηση για το εγώ και τον Άλλον, τα φυσικά και τα μετά τα φυσικά, τη ζωή και τον θάνατο. [...] Μεταποιεί, τέλος, τη σύγχρονη νεοελληνική γλώσσα, συναιρώντας τα πολλαπλά επίπεδά της, ιστορικά και πολιτισμικά, με άξονα τη διαπλοκή των ειδών, από την ποίηση και τον ρυθμό της στο θέατρο και τις ανατροπές του». (Τιτίκα Δημητρούλια, Καθημερινή)

Ένας πλανήτης "αμετάκλητα απολεσθείς" για την ανθρωπότητα, μια πραγματικότητα που μάχεται κάθε ιδέα αρετής, κάθε διαχωρισμό ανάμεσα στο καλό και στο κακό, στον άνθρωπο και στη μηχανή. Ένας κόσμος που το σώμα του το έχει καταφάει η σήψη, ένας κόσμος συναρμολογημένος από γυμνά οστά. Σε αυτόν τον κόσμο ένας άνθρωπος και μια μηχανή αναπτύσσουν μια απρόσμενη, συμβιωτική σχέση, για να αντιμετωπίσουν τη φρίκη της ραδιενέργειας και των άλλων ανθρωποφάγων μηχανών. Αδίστακτοι κυνηγοί οι δυο τους, απελπισμένοι νεκροφάγοι σε ένα περιβάλλον όπου η επιβίωση είναι μια διαρκής άσκηση στη βία και τη σκληρότητα. Ωστόσο, η έλευση ενός ξένου θα θέσει σε αμφισβήτηση την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων, γιατί θα τους φέρει αντιμέτωπους με κάτι που πίστευαν πως έχει οριστικά χαθεί - με την ελπίδα. Είναι, όμως, αυτός ο ξένος και όσα υπόσχεται ικανά να τους οδηγήσουν έξω από την επικράτεια του θανάτου, ή θα τους σπρώξουν βαθύτερα σε αυτήν; (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Η καταστροφή της Μιλήτου, η σιωπή των Συβαριτών. Η μνήμη, η ιστορία και το πένθος, σε μια παραβολική αφήγηση για το πώς ο λόγος εξημερώνει την πραγματικότητα. Ως όρος, η "εξημέρωση" περιγράφει την επέμβαση σε έναν πληθυσμό ζώων ή φυτών με στόχο την ανάδειξη εκείνων των χαρακτηριστικών τους που θα τα καταστήσουν χρήσιμα για τον άνθρωπο και θα του επιτρέψουν να κυριαρχήσει στον πληθυσμό αυτό και να τον ελέγξει. Υποδηλώνει επίσης τη διαδικασία κατά την οποία κάποιος οικειοποιείται την αφήγηση μιας τραυματικής εμπειρίας ενός ατόμου ή μιας ομάδας με στόχο τη μεταποίησή της σε μια νέα αφήγηση. Η νέα αυτή αφήγηση επιτρέπει σε τρίτους που δεν έχουν βιώσει την εμπειρία την ψευδαίσθηση της συμμετοχής τους σε αυτή. Οι ορισμοί αυτοί και ο καταλυτικός ρόλος που παίζει ο κυρίαρχος ανθρώπινος λόγος αποτελούν τους βασικούς άξονες του έργου, το οποίο διερευνά την εξημέρωση ως μία διαδικασία που παραμένει πάντοτε ατελής και πέρα από τις δυνατότητες του ανθρώπου να την πραγματώσει. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) «Ο τίτλος του μπορεί να ξενίζει: Τι είναι αυτοί οι «πιθανοί κόσμοι»; Κάτι υπερβατικό, απομακρυσμένα σύμπαντα κρυμμένα στα ενδότερα στρώματα της θεατρικής γραφής που μια εστιασμένη ανάγνωση μπορεί να αποκαλύψει; Όχι, οι πιθανοί κόσμοι της γραφής είναι μπροστά, δεν κρύβονται. Δεν είναι κατασκευές του συγγραφέα, αποτελούν, αντίθετα, «σημειωτικά συστήματα» στο οπλοστάσιο του αναγνώστη, που εμπλουτίζουν τη θεωρία της διακειμενικότητας ως δικό της αναλυτικό εργαλείο. Αλλά και αποκαλύπτουν τη σχετικότητα κάθε ερμηνείας προτείνοντας κατά κάποιον τρόπο μια διαστολή του βιώματος της πραγματικότητας». (Δήμητρα Κονδυλάκη, bookpress. gr - 25/01/2020)

The love of Erotocritos for Aretousa, set in an imaginary pre-Christian Athens. A love romantic and idealized, but thwarted by difference in rank and seemingly doomed to be frustrated. Yet the determination and self-sacrifice displayed by these two lovers will surmount every barrier that is raised between them. In the chivalrous Mediterranean world of fantasy where this tale is set its heroes must be victors in war and love alike, must rebel to magic to achieve their aim. And achieve it they will. A popular romance in poetry for over four centuries and justly considered one of the masterpieces of the Renaissance, "Erotocritos" in now transformed into a modern graphic novel that has both popular appeal yet at the same time employs selected elements from the original work. This, together with its creators' faithful rendering of traditional artistic and architectural features, achieves a brilliant combination of narrative and image. (From the publisher)

Ο Αντώνης είναι ένας νεαρός μαθητής. Η ζωή του σύμφωνα με τα πρότυπα της πόλης, είναι φυσιολογική συνηθισμένη. Αυτή όμως η κατάσταση πού ζει κάθε μέρα δεν τον ικανοποιεί. Όλα φαντάζουν στα μάτια του βαρετά και φθαρμένα. Αρχίζει λοιπόν μια αναζήτηση για κάτι νέο, διαφορετικό, κάτι πού θα του δώσει νόημα ζωής... Μια αλληγορία για την κρίση αξιών στο σύγχρονο κόσμο και για τον ρόλο που παίζει σ' αυτή η τεχνολογία. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

"Η ίδια η θεματολογία του αριστοφανικού έργου -ο πόλεμος, η δημαγωγία, η πολεμοκαπηλία, ο φανφαρονισμός- και οι χαρακτήρες που παρουσιάζει το καθιστούν διαχρονικά επίκαιρο... Ο στόχος μιας κωμωδίας δεν είναι να δίνει μόνο ερεθίσματα για σκέψη, αλλά και γέλιο. Και χάρη στο λιμπρέτο του Παπαμάρκου και το στενό του δέσιμο με τη μουσική του Κυπουργού (και αντίστροφα), το γέλιο έρχεται αβίαστα στον σημερινό Έλληνα αναγνώστη, ακροατή και θεατή χωρίς να χρειάζεται επεξηγήσεις". (Από την εισαγωγή του Άγγελου Χανιώτη) Η Ειρήνη είναι από εκείνα τα έργα του Αριστοφάνη που διακρίνονται για την πολύπλοκη αρχιτεκτονική τους τόσο στη σύλληψη όσο και στην εκτέλεσή τους. Διαπλέκονται και συγκρούονται καλλιτεχνικά είδη όπως η λυρική και η επική ποίηση, οι διάφορες κατηγορίες του δράματος, πολιτικές και φιλοσοφικές τάσεις, γλωσσικά ιδιώματα που ορίζονται από την κοινωνική θέση, την ιδιοσυγκρασία και την παιδεία του ατόμου, το κοσμικό με το θρησκευτικό, το ανθρώπινο με το θεϊκό, αλλά κυρίως συγκρούεται η επαναστατική έκφραση της επιθυμίας για ζωή με τη συμμόρφωση σε ένα κακό το οποίο διεκδικεί να υποκαταστήσει την κανονικότητα. Τις πολλαπλές αυτές διαστάσεις του έργου και τα σημεία τομής τους με το σήμερα επιχείρησαν να αναδείξουν ο Νίκος Κυπουργός και ο Δημοσθένης Παπαμάρκος μέσα από το ερμηνευτικό σχήμα της μουσικής κωμωδίας που, χάρη στην οργανική συμπόρευση μουσικής και λόγου, καταφέρνει να συνδιαλεχθεί πληρέστερα με τη δραματουργία της αριστοφανικής ποιητικής. Η Ειρήνη του Αριστοφάνη σε σύνθεση Νίκου Κυπουργού, λιμπρέτο Δημοσθένη Παπαμάρκου και σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Αρβανιτάκη ήταν η πρώτη μουσική παράσταση αρχαίου δράματος στην ιστορία του Εθνικού Θεάτρου (Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου 2017). Στην έκδοση αυτή, το κείμενο του λιμπρέτου συνοδεύει CD με τα μουσικά μέρη της παράστασης, αδόμενα και οργανικά. Το προλογικό σημείωμα των δημιουργών συμπληρώνει η εισαγωγή του Άγγελου Χανιώτη, καθηγητή Αρχαίας Ιστορίας και Κλασικών Σπουδών στο Institute for Advanced Study του Πρίνστον. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

"Γιατί καθαρός δεν είν' κανένας, μοναχά ο άπραγος". "Γκιακ" θα πει αίμα, δεσμός συγγένειας, φόνος για λόγους εκδίκησης, φυλή. Οι ήρωες στα διηγήματα του Παπαμάρκου, στρατιώτες που πολέμησαν στα άγρια πεδία των μαχών στη Μικρά Ασία, επιστρέφουν οριστικά αλλαγμένοι στον τόπο τους στη Λοκρίδα. Καθορισμένοι από ό,τι οφείλουν να κάνουν για την τιμή της κοινότητας, σύμφωνα με τον βαρύ νόμο του αίματος στο αυστηρό εθιμικό δίκαιο της κλειστής κοινωνίας τους, γίνονται θύτες και είναι ταυτοχρόνως θύματα. Αποσιωπημένα εγκλήματα και τραύματα, καταστροφή και αφανισμός, βιασμοί και δολοφονίες, στοιχειά και δαίμονες, ηθικές δοκιμασίες - ιστορίες ανομολόγητων πράξεων, στην προφορική γλώσσα του ρουμελιώτικου ιδιώματος, που εντέλει οδηγούν, έστω βίαια, τους ήρωες σε σύγκρουση με την κοινότητά τους και στην αναθεώρηση της ταυτότητάς τους. "Αυτό πάει να πει να 'σαι σιβιλάιζντ. Να πατάς στα σκατά με αψηλό τακούνι". (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) "Εγγράφοντας την ιστορία στη λογοτεχνία, το Γκιακ εγγράφεται με τη σειρά του στη μακραίωνη ιστορία του αίματος -ανθρωπολογική, θρησκευτική, κοινωνιολογικο-πολιτική, ψυχαναλυτική, δικαιική, εν προκειμένω λογοτεχνική-, για να αποτελέσει μια ισχυρή τομή στην ιστορία του νεοελληνικού διηγήματος εν γένει". (Βαγγέλης Μπιτσώρης, Σύγχρονα Θέματα) "Αυτό που καθορίζει την ένταση της μοντέρνας προφορικής αφήγησης του Παπαμάρκου είναι το όραμα του μοναχικού πρωταγωνιστή - όπως αντίστοιχα αυτό του γκάουτσο σε όλες τις ιστορίες του Μπόρχες". (Τίνα Μανδηλαρά, Lifo)