Θεοφάνης Τάσης | Βίος και Πολιτεία #38

Στην εικονιστική κοινωνία οι απαισιόδοξες φωνές προβλέπουν ένα ζοφερό μέλλον υποδούλωσης του ανθρώπου στους αλγορίθμους, την βιολογική μετάλλαξή του σ' ένα ανεπιθύμητο είδος, ακόμη και την ολοκληρωτική εξαφάνισή του. Από την άλλη οι αισιόδοξες φωνές διακηρύσσουν ότι θα προσαρμοστούμε βαθμιαία στην τεχνική εξέλιξη, απολαμβάνοντας τα οφέλη της, ή ότι ανατέλλει μια νέα εποχή για το ανθρώπινο είδος, που υπερβαίνοντας τους βιολογικούς περιορισμούς θα αποικίσει τελικά το σύμπαν εκπληρώνοντας το πεπρωμένο του. Είναι δυνατόν να παραμείνουμε κριτικοί τόσο ως προς το ευαγγέλιο των υπερανθρωπιστών μιας ανθρωπότητας απελευθερωμένης και ευτυχούς χάρη στην τεχνική εξέλιξη όσο και ως προς την σκοτεινή προφητεία των τεχνοφοβικών, δηλαδή την δυστοπία ενός τεχνοολοκληρωτισμού ή του πλήρους αφανισμού της ανθρωπότητας; Πώς θα μπορούσε να μοιάζει μια αναστοχαστική τέχνη του βίου, όταν αβίαστα εκχωρούμε στην καθημερινότητα την διαχείριση των επιλογών και την λήψη αποφάσεων σε αλγορίθμους για ν' ανακουφιστούμε από το άχθος της πληθωριστικής ελευθερίας; Τα δοκίμια αυτού του βιβλίου στοχεύουν στην περιγραφή της τρέχουσας μορφής της εικονιστικής κοινωνίας και ορισμένων χαρακτηριστικών του εικονιστικού υποκειμένου ως νέου ανθρωπότυπου υπό το πρίσμα ενός ψηφιακού ανθρωπισμού. Ο τελευταίος ως πρόταγμα αυτογνωσίας διερευνά τι συνιστά την ανθρωπινότητα υπερασπιζόμενος μια σχετική ή, ίσως και, την ύστατη αυτονομία του ανθρώπου τόσο έναντι των αλγορίθμων όσο και έναντι της ψηφιακής εικόνας εαυτού. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) «Το βιβλίο του Τάση μας καλεί σε εγρήγορση. Είναι ένα βιβλίο που αναλύει τη σύγχρονη ανθρώπινη συνθήκη αποβλέποντας σε ένα φιλοσοφείν που θα συνδράμει στην καθημερινότητά μας, σε μια πρακτική φιλοσοφία. Απευθύνεται σε όσους διεκδικούν την αυτονομία τους, εκείνους που αποζητούν έναν πληρέστερο βίο, που επιθυμούν να βιώσουν λιγότερο επώδυνα και πιο ευτυχισμένα την εικονιστική συνθήκη, ξέροντας ότι νοήματα, συναισθήματα και επιθυμίες δεν μπορούν να αναχθούν σε αλγόριθμους.». (Άννα Λυδάκη, bookpress.gr - 06/02/2020) «Ακολουθώντας υπόρρητα την επιχειρηματολογία του Σαρτρ στο Ο υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός, το «Ψηφιακός Ανθρωπισμός» του Τάση τοποθετεί τον άνθρωπο ως «εικονιστικό υποκείμενο» εντός μιας μετανεωτερικής κοινωνίας, στην οποία κυριαρχεί η εικόνα σε όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Όπως στη νεωτερικότητα ο ορθολογικός και επιστημονικός τρόπος σκέψης οδήγησε στην πρώτη επανάσταση των μηχανών με τις συνεπακόλουθες δημογραφικές, πολιτικές, εθνικές και οικονομικές επιπτώσεις και εντέλει στην επικράτηση του καπιταλισμού ως κυρίαρχου οικονομικού συστήματος στην παγκόσμια αγορά, έτσι και στην εικονιστική νεωτερικότητα η ψηφιοποίηση των πάντων οδηγεί στη διαφορετική θεώρηση των αγαθών από τη μια πλευρά, αλλά και των ανθρώπινων σχέσεων από την άλλη, αμφότερα «δεσμευμένα» από αλγόριθμους. Η συνθήκη αυτή διαμορφώνει σύμφωνα με τον συγγραφέα μια νέα πραγματικότητα, ταυτόχρονα φυσική και ψηφιακή, και με αυτόν τον τρόπο νομιμοποιείται μια μορφή δυισμού που αποκτά οντολογική υπόσταση στο «εικονιστικό υποκείμενο» και ενδέχεται να συντελέσει στο μέλλον στη δημιουργία ενός νέου ανθρώπινου είδους». (Άλκης Γούναρης, bookpress.gr - 25/01/2020)

Αν η διακαής επιθυμία του ανθρώπου είναι η αθανασία, τότε πρέπει να προσπαθήσει να την πραγματώσει ώστε επιπλέον να επιλύσει ίσως τα παγκόσμια προβλήματα και αξιοποιώντας στο έπακρο τις δυνατότητές του να εκπληρώσει το πεπρωμένο του; Μήπως αν δεν την πετύχει θα αφανιστεί ή θα χάσει την περίοπτη θέση του στον πλανήτη κατά την επιταχυνόμενη ανάπτυξη της τεχνοεπιστήμης η οποία μοιάζει να έχει αυτονομηθεί; Άραγε προκειμένου να υπερασπιστεί την πρωτοκαθεδρία του έναντι της τεχνητής νοημοσύνης ο άνθρωπος έχει καθήκον ν' αναβαθμιστεί σωματικά, διανοητικά και ηθικά εξελισσόμενος ενδεχομένως σ' έναν κυβερνοοργανισμό; Η παρούσα μελέτη αποτελεί το πρώτο έργο στα ελληνικά για την φιλοσοφία της ανθρώπινης αναβάθμισης. Συνιστά μια πολυεπίπεδη εισαγωγή σ' αυτήν στο πλαίσιο του υπερανθρωπισμού και του τεχνικού μετανθρωπισμού δυο σύνθετων ανομοιογενών ρευμάτων μεταξύ φιλοσοφικής ανθρωπολογίας, φιλοσοφίας της τεχνικής και φιλοσοφίας του νου. Συζητώντας τις ομοιότητες και τις διαφορές τους δείχνει πώς προασπίζουν την ριζική αναβάθμιση του ανθρώπου συνενώνοντας ποικίλες προβληματικές από ετερόκλητα πεδία όπως την ιατρική, τις κοινωνικές επιστήμες, την φυσική, την γνωσιακή επιστήμη, την νευροτεχνολογία, την επιστήμη των υπολογιστών, την μοριακή βιολογία, την νανοτεχνολογία και την έρευνα για την τεχνητή νοημοσύνη. Η μελέτη εντοπίζει τις απαρχές του υπερανθρωπισμού και του τεχνικού μετανθρωπισμού για να παρουσιάσει την εξέλιξή τους επισημαίνοντας τόσο τις θεωρητικές πηγές τους, όσο επίσης τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες οι οποίες συνεισέφεραν στην διάδοσή τους. Διαυγάζει τα είδη και τις μορφές της ριζικής ανθρώπινης αναβάθμισης που προάγουν με βάση την επιστημονικότητά τους, αλλά κυρίως ως προς τις ηθικές και πολιτικές συνέπειές τους ασκώντας κριτική στα επιχειρήματα των κυριότερων εκπροσώπων τους. Απορρίπτοντας τον υπερανθρωπισμό και τον τεχνικό μετανθρωπισμό ως αντιανθρωπιστικές ιδεολογίες το βιβλίο σκιαγραφεί μια φιλοσοφία της ανθρώπινης αναβάθμισης υπό το πρίσμα ενός ψηφιακού ανθρωπισμού με σκοπό την διαφύλαξη της ανθρωπινότητας και της συνέχειας της ανθρωπότητας στην παρούσα μορφή τους. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) «Τη δεκαετία του 1980 λαμβάνουν χώρα οι πρώτες επίσημες συναντήσεις των υποστηρικτών του κινήματος, που πλέον αυτοπροσδιορίζονται ως «υπερανθρωπιστές», στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, το οποίο και θα αναδειχθεί ως το επίκεντρο του υπερανθρωπισμού. [?] Ο Θεοφάνης Τάσης δεν αρκείται σε απλή σκιαγράφηση των κινημάτων, αλλά αναδεικνύει και τις όψεις τους που θεωρεί προβληματικές, ενώ στο τέλος παραθέτει και κριτικές άλλων εναντίον της». (Μύρων Ζαχαράκης, bookpress.gr, 18/04/2022)

Η ζωή είναι χαρακτηριστικό όλων των φυσικών οργανισμών, αλλά μόνο στον άνθρωπο μπορεί να μεταμορφωθεί σε βίο, κάτι που για να επιτευχθεί απαιτεί μια τέχνη του βίου, μια "επιμέλεια εαυτού", η οποία και αποτελεί ένα από τα κεντρικά θέματα του βιβλίου αυτού. Στον δεύτερο τόμο της τριλογίας του για τις Πολιτικές του Βίου, ο Θεοφάνης Τάσης εξετάζει τον χώρο, μεταξύ του καθαρά προσωπικού και του αποκλειστικά δημοσίου, μεταξύ του ηθικού και του πολιτικού όπου μπορεί να εξασκηθεί η τέχνη αυτή. Βασικό του ερώτημα είναι η επίδραση της "εικονιστικής" κοινωνίας, όπου ο εαυτός εξαϋλώνεται βαθμιαία σε εικόνα, στην άσκηση μιας αναστοχαστικής τέχνης του βίου, δηλαδή, στην προσπάθεια του ατόμου να δημιουργήσει ένα δικό του, ιδιαίτερο τρόπο ζωής και, παράλληλα, να παραμείνει ενεργό μέλος του κόσμου στον οποίο ανήκει. Στο σημαντικό αυτό έργο, ο Θεοφάνης Τάσης, γνώστης και της φιλοσοφικής παράδοσης και της τεχνικής εξέλιξης, συνδέει πρωτότυπα τα θέματα της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας με τη σημερινή κοινωνία. Υπερασπίζεται την Σωκρατική αρχή, "Ο ανεξέταστος βίος ου βιωτός ανθρώπω", αλλά θέτει την εξέταση αυτή σ' ένα απαραίτητο πολιτικό πλαίσιο. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Γιατί επιστρέφουμε σε τόπους, ανθρώπους και εμπειρίες του παρελθόντος; Στο πιο προσωπικό του μέχρι σήμερα έργο ο Θεοφάνης Τάσης συνδυάζει τη φιλοσοφία, την ποίηση και την αυτοβιογραφία σ' ένα υβριδικό ημερολόγιο. Ταξιδεύοντας από το Ρίο ντε Τζανέιρο μέχρι τη Σεούλ στοχάζεται άλλοτε εύθυμα, ενίοτε μελαγχολικά, τη φιλία, την πατρίδα και τη θνητότητα. Έργο βαθιάς ομορφιάς το "Εν Μέση Οδώ" μιλά με συγκινητική ειλικρίνεια για την κοινοτοπία και το μυστήριο της ανθρώπινης συνθήκης. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Ο Κορνήλιος Καστοριάδης υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους και πιο ρηξικέλευθους στοχαστές του δεύτερου μισού του εικοστού αιώνα. Φιλόσοφος του ριζικού φαντασιακού, συνιδρυτής του θρυλικού περιοδικού "Socialisme ou Barbarie" (Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα), ψυχαναλυτής που ανανέωσε τη φροϋδική θεωρία, πολιτικός στοχαστής διαμετρήματος που ενέπνευσε εργάτες και φοιτητές στα γεγονότα του Μάη του 1968 στη Γαλλία, σημαίνων οικονομολόγος του ΟΟΣΑ, αναγνωρισμένος αρχαιοελληνιστής, εκφραστής μιας ελευθεριακής Αριστεράς και υπέρμαχος του προτάγματος της αυτονομίας. Παρ' όλα αυτά, ο Κορνήλιος Καστοριάδης δεν εντάσσεται σε κανένα από τα φιλοσοφικά ρεύματα του εικοστού αιώνα. Το παρόν βιβλίο αποτελεί την πρώτη πλήρη και συστηματική μονογραφία στην Ελλάδα για το σύνολο του έργου του Κορνήλιου Καστοριάδη. Παράλληλα μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως εγχειρίδιο, όπου το κάθε κεφάλαιο λειτουργεί αυτόνομα, αλλά και εντάσσεται οργανικά στο σύνολο, συνθέτοντας ένα συναρπαστικό ψηφιδωτό της σκέψης του φιλοσόφου. Ανταποκρίνεται στο έπακρο στην καστοριαδική θέση: "Δεν τιμά κανείς έναν στοχαστή επαινώντας ή ερμηνεύοντας το έργο του, αλλά συζητώντας το, διατηρώντας το κατ' αυτόν τον τρόπο στη ζωή και δείχνοντας έμπρακτα ότι αψηφά το χρόνο και διατηρεί την αξία του". (Από την έκδοση)

Ο Θεοφάνης Τάσης γεννήθηκε το 1976 στο Μόναχο. Σπούδασε φυσική και φιλοσοφία. Είναι διδάκτωρ της φιλοσοφίας του Freie Universitat Berlin και διδάσκει σύγχρονη κοινωνική θεωρία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Από τις Εκδόσεις Κέδρος κυκλοφορεί η ποιητική του συλλογή "Φυσιολογικά Ευρήματα". (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ)

Από τον Ηράκλειτο, τον Επίκτητο και τον Μάρκο Αυρήλιο στον Pascal, τον Schopenhauer και τον Kierkegaard μέχρι τον Nietzche και τον Wittgenstein ο αφορισμός κατέχει ξεχωριστή θέση στην ιστορία της φιλοσοφίας. Ο αφορισμός διασώζει τον φιλόσοφο από την σοβαροφάνεια, την οίηση και την μελαγχολία. Αναζητά την αλήθεια ερωτοτροπώντας με την αβεβαιότητα, ενώ συμφιλιώνεται με την απορία αγκαλιάζοντας το παράδοξο. Ο αφορισμός θεραπεύει, ωστόσο δηλητηριάζει σε υπερβολική δόση ή μακροχρόνια χρήση. Αντιστέκεται με παιχνιδιάρικη διάθεση στην βαρύτητα επιλέγοντας την ελαφρύτητα. Ακροβατεί στην κόψη του ξυραφιού μεταξύ κοινοτοπίας και ερμητικότητας απαιτώντας θάρρος από τον συγγραφέα και κουράγιο από τον αναγνώστη. Προκλητικός, αινιγματικός, αντιφατικός, ο αφορισμός αφυπνίζει και παρηγορεί καλώντας μας να συναντηθούμε με τον εαυτό μας δηλ. τον άλλο. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)